مهمترين مرجع براى تفسير فقه شيعى و در رأس روحانيان ايران معرفى مىكند « 1 » . سانسون نيز با اشاره به اينكه صدر رئيس روحانى تمام كشور است مىنويسد كه او بالاتر از همه شخصيتها در طرف راست شاه مىنشيند « 2 » .
ص 48 ، س 24 : اصطخرى نخجوان را كه آن موقع نشوى ناميده مىشد از شهرهاى كوچك آذربايجان معرفى مىكند « 3 » . يك مسافر روسى كه پس از جنگهاى ايران و روسيه در زمان قاجار از آنجا گذشته است ، مىنويسد :
« سابق بر اين سى هزار عمارت در اين شهر بوده ، ولى فعلا به زحمت به هزار مىرسد . . . نخجوان را رودخانهء كوچكى به دو قسمت منقسم كرده آبشار كوچكى در آن تشكيل مىدهد . « 4 » »
ص 49 ، س 25 : در سفرنامهء ملگونف كه نيمهء قرن نوزدهم ميلادى در شمال ايران سفر كرده است قلعهء گلخندان يا خندان را اين گونه توصيف شده است :
« چون شهر قديم گرگان ويران شد مردم آنجا رو به استر آباد نهاده آغاز بزرگى نهاد و چندان وسعت يافت كه به دو ورستى كوهى كه قلعهء خندان نام دارد رسيد . آن قلعه از آلات و ادوات ( مصالح ساختمانى ) آتشكده كه در آنجا ساخته بودند ، بنا شد « 5 » .
ص 50 ، س 10 : مؤلف لب التواريخ كه خود همراه اردوى شاه اسماعيل بوده است ، از آتش زدن مراد بيگ ، شكنجه ، قتل و سوزاندن جسد حسين كيا گزارش داده است . او بر خلاف محمد محسن تعداد كشتهها را هزار نفر ذكر مىكند « 6 » .
ص 51 ، س 2 : دو پست مهردارى در تشكيلات دربار صفوى وجود داشته است : مهردار مهر همايون و مهردار مهر شرف نفاد :
« شغل مهردارى در قديم الايام آن بوده كه ارقام وزارتها و استيفاها و كلانترىها و سيور غالات و معافيات و تيولنامجات امرا و حكام و غيره را بعد
هامش
( 1 ) - كمپفر ، انگلبرت : سفرنامهء كمپفر ، ترجمهء كيكاووس جهاندارى ، خوارزمى ، تهران 1363 خورشيدى ، ص 121 .
( 2 ) - سانسون ، مارتين : سفرنامهء سانسون - وضع كشور شاهنشاهى ايران در زمان شاه سليمان ، ترجمهء تقى تفضلى ، ابن سينا ، تهران 1364 خورشيدى ، ص 38 .
( 3 ) - نقل از مشكور ، نظرى به تاريخ آذربايجان ص 40 - 30 .
( 4 ) - دوكوتز بوئه ، موريس : مسافرت به معيت سفير كبير روسيه ، ترجمهء محمود هدايت ، امير كبير ، تهران 1348 خورشيدى ، ص 93 و نيز ر . ك سياحتنامهء شاردن ، ج 2 ، ص 389 - 387 .
( 5 ) - ملگونف : سفرنامهء ملگونف به سواحل درياى خزر ، تصحيح ، تكميل و ترجمه مسعود گلزارى ، دادجو تهران 1364 خورشيدى ، ص 62 .
( 6 ) - يحيى بن عبد اللطيف ، لب التواريخ ، ص 398 .