قلعه را وجود تالابى بزرگ بر كوه سوم ذكر مىكند « 1 » و صاحب فارسنامهء ابن بلخى مىنويسد :
« بلوك اصطخر از حد خفرك تا آخر را مجرد بود مسافت چهار فرسنگ در عرض ده فرسنگ . » « 2 »
ص 46 ، س 7 : گنجه از شهرهاى منطقهاى است كه در قديم به آن ارّان مىگفتند . روسها بعدا نام آن را اليزابت پل گذاشتند و بعد از انقلاب اكتبر در زمان حاكميت كمونيستها به كيروف آباد تغيير نام يافت . سرانجام با فروپاشى اتحاد جماهير شوروى و استقلال جمهورى آذربايجان هم اكنون به نام قديمىاش گنجه خوانده مىشود .
« ياقوت مىنويسد كه جنزه به فتح جيم اسم شهر بزرگى در اران است و آن بين شيروان و آذربايجان واقع است و مردم آن را گنجه خوانند و بين آن و برذعه شانزده فرسنگ است . حمد الله مستوفى مىنويسد گنجه از اقليم پنجم است .
شهر اسلامى است در سنهء تسع و ثلاثين هجرى ساخته شده . شهرى خوش و مرتفع بود » « 3 »
ص 47 ، س 6 : سلطان حيدر در منطقهء تبر سران كشته شد در حالى كه شماسى يكى از روستاهاى اطراف اردبيل است . در اينجا محمد محسن اشتباه كرده است .
ص 47 ، س 9 : كار كيا ميرزا على از سلاطين مستقل كياييان گيلان بود كه در سال 883 ه ق / 1477 م بعد از سلطان حسن به قدرت رسيد و پس از 27 سال بر اثر اختلافات داخلى در سال 910 ه ق / 1504 م معزول و يكسال بعد كشته شد « 4 » .
ص 48 ، س 9 : به نوشتهء قاضى احمد قمى « 5 » ارجوان از بلوك استاره ( به قول امير محمود ابن مير خواند سناره « 6 » ) بوده كه منظور آستارا و خود از ملحقات لاهيجان به شمار مىرفته است .
ص 48 ، س 17 : كوكجه و تنگر يادنكيز همان محلى است كه از زمان فتحعلى شاه قاجار
هامش
( 1 ) - حسينى فسايى ، حاج ميرزا حسن : فارسنامهء ناصرى ، تصحيح و تحشيهء منصور رستگار فسايى ، امير كبير ، 1367 خورشيدى ، ج دوم ، ص 1528 .
( 2 ) - ابن بلخى : فارس نامه ، به اهتمام لسترانج و آلن نيكلسون ، دنياى كتاب تهران 1363 خورشيدى ، چاپ دوم ، ص 126 . براى توضيح بيشتر دربارهء ولايت اصطخر و قلعهء آن ر . ك : اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان :
مرآت البلدان ، به كوشش پرتو نورى علاء و محمد على سپانلو ، اسفار تهران 1364 خورشيدى ، ج اول ، ص 104 - 98 .
( 3 ) - مشكور ، محمد جواد : نظرى به تاريخ آذربايجان و آثار باستانى و جمعيت شناسى ، انجمن آثار ملى تهران 1349 خورشيدى ، ص 11 - 10 .
( 4 ) - براى آگاهى از جزئيات تاريخ حكومت كار كيا ميرزا على ر . ك على بن شمس الدين حاجى حسين لاهيجى : تاريخ خانى ، تصحيح و تحشيه منوچهر ستوده ، بنياد فرهنگ ايران تهران 1352 خورشيدى ، ص 172 - 12 .
( 5 ) - قاضى احمد قمى ، خلاصة التواريخ ، ج اول ، ص 48 .
( 6 ) - امير محمد بن مير خواند ، ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه طهماسب ، ص 86 .