بود كه او را به هدفهايش ميرسانيد و به نيرنگهايش آب و رنگ ميداد .
( 1 ) به همين جهت قتل « عثمان » را بزرگ كرد و با تبليغاتى دامنه دار آن را به صورت چنان فاجعهاى در آورد كه دلهاى مردم شام را به سختى تكان داد و چنانشان خشمگين ساخت كه از خود « معاويه » داغتر و عصبانىتر شدند و از او بيشتر براى جنگ و خونخواهى آمادگى يافتند .
در اينجا شك نيست كه « معاويه » از مرگ « عثمان » در واقع هيچگونه ناراحتى و اندوهى نداشت و در زمان محاصرهء او اقدامى براى نجاتش به عمل نياورد . او قبل از قتل خليفه به خوبى ميدانست كه « عثمان » در محاصرهء انقلابيون است و به زودى بدست آنها كشته مىشود ، با اينهمه او را يارى نكرد و سپاهى براى حمايتش بمدينه نفرستاد و هر چند « عثمان » از او يارى خواست به مماطله پرداخت و آن قدر دست بدست كرد تا بيچاره كشته شد .
و اگر قرار بود بواقع كسى را بخونخواهى « عثمان » تعقيب كنند ، از همه سزاوارتر وزير و مشاور « معاويه » - « عمرو عاص » - بود كه همهء آتشها را او روشن كرد و همانطور كه خودش مىگفت مردم را بر « عثمان » بشورانيد تا او را كشتند « 2 » .
پس خونخواهى « عثمان » دستاويزى بود كه « معاويه » بموجب آن به آرزوهاى طلائيش ميرسيد و حكومتى را كه در خواب و خيال خود ميديد ، بدست مىآورد و قتل « عثمان » بهترين وسيله براى دريافت چنين آرزوئى بود .
قيام « طلحه » و « زبير » و « عايشه » هم كه بنام حمايت از « عثمان »
هامش
( 2 ) - شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد .