امير علاء الدّين ( 1 ) اناق و پهلوان شرف الدّين طالب و بعضى نوكران با پادشاه نماندند ( 2 ) . و در مدّت محاصره كلويان محلّات شيراز آنچه وظيفهء جانسپارى بود به تقديم رسانيدند و در آن تاريخ شيراز در عين معمورى و غايت رخص « 1 » بود چنانچه در مدّت يازده ماه دايما محافظت شهر و عيش و عشرت با يكديگر اجتماع داشتى و فقرا و مساكين و غربا را تفرقه نبود . من كلّ وجوه ، فى الجمله ، پادشاه ( 3 ) شاه شجاع هرچند گرد سروپاى معامله برآمد جز آنكه جلا اختيار كند ، تدبير ديگر نديد امرا را طلبيده بر مفارقت از شيراز اتّفاق كردند ( 4 ) و در زمان نهضت متوجّه زيارت شيخ كبير « 2 » - قدّس سرّه - شد و در آن محلّ از غايت فرتوتى ملازمان ( 5 ) سلطان زين العابدين او را در مزار فراموش كردند . و بعد از آن با هردو حرم اميرزاده در ملك و خانزاده كاشى ( 6 ) از آن مزار سوار شدند در راه پادشاه از حال زين العابدين استفسار فرمود ، كسى از ملازمان كيفيّت حال او ندانست ، پادشاه را به خاطر آمد كه او را در مزار شيخ كبير - قدّس اللّه سرّه و روحه ( 7 ) العزيز - گذاشتهاند . امير اختيار الدّين حسن مراجعت نمود و سلطان زين العابدين را به معسكر همايون رسانيد و چون از شهر بيرون آمدند عنان عزيمت ( 8 ) به راه مايين معطوف گردانيدند ، چون از گريوه مايين گذر فرمود چند خروار خسك آهنين در بار داشتند در راه گريوه بريختند و بگريختند تا اگر دشمن به راه تكاولى ( 9 ) متوجّه شود در اين محلّ بازماند ، چون آوازه در معسكر شاه محمود افتاد كه شاه شجاع شهر ، باز گذاشته است ( 10 ) امرا در تبريز ( 11 ) به تكاميشى مبالغت نمودند . هرچند شاه محمود را رغبت نبود ، ( 12 ) امّا جز
هامش
( 1 ) - ت : علاو الدّين .
( 2 ) - م و ل : بماند .
( 3 ) - ت : از « و در مدت محاصره . . . » تا اينجا ندارد .
( 4 ) - ت : كرده .
( 5 ) - م و ل : ملازمام .
( 6 ) - ت : ندارد .
( 7 ) - ت : قدس سره ، ل : روحه العزيز .
( 8 ) - ت : ندارد .
( 9 ) - م و ت : نكاولى .
( 10 ) - ت : بازگذاشت .
( 11 ) - ت : ندارد .
( 12 ) - م و ل : از « هرچند شاه . . . » تا اينجا ندارد .
( 1 ) رخص : ارزانى و آسايش ( آنندراج ) .
( 2 ) منظور از شيخ كبير ابن خفيف ، ابو عبد اللّه محمد بن خفيف بن اسفكشاد ( اسكفشاد ) ملقب به شيخ كبير و شيخ شيرازى ( وف 371 ه . ق ) صوفى و عالم است . وى از مشايخ بزرگ صوفيه بود . چندانكه وى را شيخ الاسلام مىخواندند . ابن خفيف مؤسس مكتب عرفانى مستقلى بوده است . از آثار وى :
« آداب المريدين » ، « اختلاف الناس فى الروح » ؛ « جامع الارشاد » . تاريخ گزيده ، ص 657 ، الذريعه ، ج / 9 ، ص 44 ، معجم المؤلفين ، ج / 9 ، ص 282 - 283 ، دانشمندان و سخنسرايان فارس ، محمد حسين ركنزاده - آدميت ، كتابفروشيهاى اسلاميه و خيام ، ج / 1 ، ص 139 - 149 ، بزرگان نامى پارس ، دكتر محمّد تقى مير ، دانشگاه شيراز ، 1368 ، ص 101 - 103 .