تحقيق درجهء طالع همايون كنند . طريقهء نمودارات ( 1 ) مراحل و منازل ثوابت و سيّارات را ضبط نموده به عمل مواليد مشغول گردند و اسباب خسروى و تجمّلات پادشاهى از نوّاب و حجّاب و ممالك و عساكر و سيورغالات و خزانهء ( 2 ) جواهر و آلات طلا و نقره و اقمشه و غلمان و جوارى و قرى و ولايات و قطار و مهار و اسبان تازى و مغولى و گله و رمه و خيمه و خرگاه و فرش و اوانى از اعلى تا ادنى از نقير تا قطمير « 1 » مصالح و ما يحتاج ، چنانچه لايق پادشاهان و پادشاهزادگان باشد معيّن ( 3 ) ساختى و در ترتيب و تعهّد او به اقصى غاية الامكان امر فرمودى و محافظان او را امر كردى كه گوش به لقمه و خرقه او دارند كه اصل حيات و بنياد ذات او خواهد بود و از مضرّ و نافع و موافق و مخالف آن باخبر باشند و نگذارند كه به شره نفس و شيوهء حرص به مأكولات و مشروبات فاسد اقدام نمايند و اوقات اقوات و مطاعم و مشارب او را مضبوط دارند و نگذارند كه تفاوتى بدان راه يابد ( 4 ) و در آن باب زيادتى و نقصانى رود تا مزاج فرزند اعزّ از منوال اعتدال منحرف نشود و بر جويبار دولت نهالآسا بالا كشد ، و چون از مرتبهء رضاع بگذشتى ؛ اتابك عاقل و فاضل به كمال عقل و دانايى آراسته و از نقص شطط پيراسته ، علمى كامل و حلمى شامل در معرفت آداب پادشاهى متعيّن و در شناخت مراسم جهاندارى متفنّن ( 5 ) [ 6 - آ ] نصب فرمودى ، و بر تأديب و تعليم تحريض ( 6 ) نمودى و در زمان حيات حضرت صاحب قرانى - انار اللّه برهانه - عدد فرزندان و فرزندزادگان قريب صد رسيد ، چنانچه در شجرهء نسب اولاد همايون ثبت گشته است . « 2 »
ديگر از دأب او آن بود كه چون بر عزيمت جانبى حركت خواست فرمود از كيفيّت طرق آن مواضع استخبار كردى و منزل به منزل به طرق مختلف از چگونگى آب و هوا و هيمه و علف و سهل و جبل و برارى و فيافى آن البتّه استكشاف نمودى و اكثر چنان بودى كه آن طرق مختلف تصوير كرده شرح هر منزل بر آن نبشته به عزّ عرض همايون رسانيدندى و بعد از تحقيق هر فوجى را از عساكر طريقى تعيين فرمودى و از
هامش
( 2 ) - ت : نمودار .
( 3 ) - م و ل : خزينهء .
( 4 ) - ت : تعيين .
( 5 ) - م : يابند .
( 6 ) - ت : متعيّن .
( 7 ) - ل و ت : تحريص .
( 1 ) نقير و قطمير : از اندك و بيش مراد دارند و گاهى به لحاظ اندكى و بيشى كنايه از صغير و كبير باشد ( دهخدا ) .
( 2 ) - به نسبنامه زبده ، بخش دوّم ، ج / 2 ، ص 978 .