بلكه به حكم متانت قاعده و رزانت اساس هرگز در عقده كسوف و حضيض خسوف دهر نيفتد . « 1 »
بيت
نهاد ستند بر سقفش تو گويى تخته از مرمر * كشيد ستند در صحنش تو گويى فرش از مينا ( 2 )
ايوان او كه در
« وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ
* » « 2 » گشاده مىشود
« ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ
* *
» « 3 » بر شرفهء آن نقش كرده و
« وَ مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً
* * *
» « 4 » بر الواح آن مسطور از روى يكباره به لطايف حيل ( 4 ) حكمت و دقايق صنعت ريخته در زمين رشك خلد برين مشاهده افتاده و نمودار
« إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ
* * * *
» « 5 » معاينه گشت . اساتذهء بصره و بغداد مقصوره و صفّهها و رحبهها را به حصيرها ( 5 ) معقلى ممتلى « 6 » ساخته و عمله ( 6 ) فارس و كرمان بر اندازهء هر موضعى « طابق النعل بالنعل » « 7 » قالىهاى ابريشمين مبسوط گردانيده و معلّمان حلبى قناديل مذهّب در فضاى هواى قباب « 8 » آن چون مشاعل گردون در اين طاس نگون افروخته .
شعر
تبارك ذو العرش ماذا نرى * من الحسن فى جانب المسجد « 9 »
هامش
( 2 ) - م و ل : از « شعر هزار سال . . . » تا اينجا ندارد .
( 3 ) - ت : « آنكه از او » .
( 4 ) - ت : ندارد .
( 5 ) - ت : تخمير .
( 6 ) - ت : عمل .
( * ) قسمتى از آيهء 133 ، سوره 3 .
( * * ) آيهء 46 ، سوره 15 .
( * * * ) قسمتى از آيه 97 ، سوره 3 .
( * * * * ) آيات 8 - 7 ، سوره 89 .
( 1 ) مسجد بىبى خانم بسيار با عجله ساخته شد ، لذا در سالهاى اوّل بنا مواجه با انكسار و تخريب گرديد .
در قرن هفدهم ميلادى تقريبا اكثر قسمتهاى آن خراب شده بود . علىرغم آنچه كه حافظ ابرو نوشته است زلزله سال 1897 م ، ايوان و مدخل ورودى آن را به كلّى خراب كرد ، در دورهء حكومت شوروى سابق مرمتهايى هرچند ناقص در اين مسجد زير نظر يونسكو انجام پذيرفت . - سمرقند ، ص 111 .
( 2 ) - زبده ، بخش دوم ، ج / 1 ، ص 393 .
( 3 ) به سلامت و ايمنى داخل شويد .
( 4 ) و هركه بدان داخل شود ايمن است .
( 5 ) - زبده ، بخش دوم ، ج / 1 ، ص 392 .
( 6 ) ممتلى : پر و لبالب و آكنده ( لغتنامه ) .
( 7 ) طابق النعل بالنعل : كاملا يكسان و برابر ( آنندراج ) .
( 8 ) قباب : ج قبّه : گنبد ( منتهى الارب ) .
( 9 ) مبارك باد خداوند صاحب عرش ، چه مىبينيم اين همه عظمت و زيبايى در گوشه و كنار مسجد .