و به پاى ژندهپيلان كوه پيكر گرد از قواعد و اركان آن برآورده و
« كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ
* » « 1 » صفت و صورت حال آن گردانيد :
بيت
دليل حملهء پيلان اوست در صف جنگ * بهسان « يوم تسير الجبال * * » « 2 » روز شمار ( 1 )
مجموع قلاع معمورهء ارض مسلّم و مسخّر گردانيد بعضى قهرا و قسرا به جنگ بگشاد و قومى امان طلبيده پيش آمدند و گروهى آوازهء لشكر منصور شنيده بازگذاشتند ( 2 ) ، فى الجمله به تحت تصرّف درآمد .
ديگر از طراز كسوت مفاخر و عنواننامهء مآثر ، عمارات بقاع خيرات چون مساجد و مدارس و خوانق و اربطه « 3 » و حياض ( 3 ) و مياه « 4 » است كه در مفاوز « 5 » و فيافى « 6 » بنا فرموده ، و از آن جمله يكى مسجد جامع دار السّلطنه سمرقند « 7 » است كه از سر صفاى عقيدت و كمال حسن ايمان كه
« إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
* * *
» « 8 » كه چون بنياد كعبه هميشه معمور باد و به سان امّ القرى پيوسته ، در جهان مذكور بنا نهاد و قول نبوى را - صلّى اللّه عليه و سلّم ( 4 ) - كه تلوا ( 5 ) « 9 » وحى الهى است « من
هامش
( 1 ) - م و ل : اين بيت را ندارد .
( 2 ) - ت : بازگذاشته .
( 3 ) - م و ل : صاحى .
( 4 ) - ت : عليه الصّلوة و السلام .
( 5 ) - ل : تالى .
( * ) قسمتى از آيهء 24 ، سوره 10 .
( * * ) قسمتى از آيات 8 - 9 ، سورهء 52 .
( * * * ) قسمتى از آيهء 18 ، سوره 9 .
( 1 ) - زبده ، بخش دوم ، ج / 2 ، ص 733 .
( 2 ) - زبده ، بخش دوم ، ج / 2 ، ص 771 .
( 3 ) اربطه : رباط : كاروانسرا ، كاروانسراى سرمنزلهاى راه ( فرهنگ نظام ) .
( 4 ) مياه : ج ماء : آب ( منتهى الارب ) .
( 5 ) مفاوز : ج مفازه : بيابان بىآب و علف . ( دهخدا ) .
( 6 ) فيافى : ج فيفاء : بيابان ( لغتنامه ) .
( 7 ) مسجد جامع دار السلطنه سمرقند : همان مسجد معروف به « بىبى خانم » در مجموعهء « ريگستان » ، سمرقند كه به نام همسر تيمور « سراى ملك خانم » است . اين مسجد يكى از بزرگترين مساجد آسياى مركزى است و شيوهء معمارى آن از مسجد چهار ايوانى خراسانى است . به مساحت 109 * 167 متر مربع و داراى چهار ايوان بسيار باشكوه و گلدستهها ، و صحن مسجد به مساحت 64 * 78 متر . ر . ك به بخش تصاوير و نيز اومنياكوف ، و اليسكيروف : سمرقند دليل و مرشد ، مسكو ، 1958 م ، ص 108 .
( 8 ) مسجدهاى خدا را كسانى عمارت مىكنند كه به خدا و روز قيامت ايمان دارند .
( 9 ) تلوا : پيوست ، ضميمه ( آنندراج ) .