دين و صلحا مبالغت واجب شمردى و تا حدّى در تقويت دين محمّدى و اظهار شعار اسلام مبالغت ( 1 ) نمود كه در زمان او هيچ آفريدهاى ( 2 ) در علم حكميّات و منطق كه ميزان معنى است شروع نيارست « 1 » كرد . تعظيم اوامر شرع محمّدى نموده ( 3 ) سادات را كه ثمرهء شجرهء رسالت و درّ درياى نبوتاند موقّر و مكرّم و مقتدا و معظّم مىداشت و شرط
« قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى
* » « 2 » به جاى مىآورد و ايشان را به حسن اشفاق و استدرار « 3 » ادرار و اطلاق ارزاق و اعداد اسباب معاش و وجوه انتعاش محظوظ ( 4 ) و ملحوظ مىگردانيد ، در مجالس ، تقديم ايشان كه هر آينه بر ذمّت و همّت دينداران نيكوكار واجب است ( 5 ) بر همه لازم مىشمرد و حقوق فقرا و طلبهء علوم ( 6 ) از اوقاف و مدارس به قدر استحقاق بر وفق شرط واقف مقرّر داشتى ، و قطعا و اصلا [ 3 - ب ] متعرّض اموال ( 7 ) اوقاف نشدى و وزرا را فرمودى : " مال اوقاف در خزانهء او راه ندهند " و به اهل علم و حكمت و ارباب دانش بغايت مستأنس « 4 » بودى و در ترحيب و تقريب ايشان مبالغت نمودى و به استماع تواريخ و حكايات و قصص و روايات ميل تمام داشتى ( 8 ) و در علم تواريخ و انساب و احوال امم و مجارى امور ترك و عرب و عجم و شعب آن علم خوضى ( 9 ) تمام فرموده و در فنّ تاريخ متبحّر زمان گشته ( 10 ) و بر تصاريف احداث واقف و رأى رزينش به ممارست اين فن متانت يافته و به تجارب ايّام مرتاض شده و ضمير منير و خاطر عاطر او آينهء روشن گشته كه عكس اسرار و غور افكار و عواقب امور و خواتيم اعمال جمهور ، چون شعلهء آفتاب در پيش او واضح و لايح بود و جميع ممالك را از رجس « 5 » خرابات و مصطبه پاك فرمود ( 11 ) با آنكه هر روز مبلغى
هامش
( 1 ) - م و ل : ندارد .
( 2 ) - م و ل : آفريده .
( 3 ) - ت : نمود .
( 4 ) - ت : محفوظ .
( 5 ) - ت : ندارد .
( 6 ) - ت : علم .
( 7 ) - ت : مال .
( 8 ) - م : داشت .
( 9 ) - ت : خوض .
( 10 ) - م و ل : شده .
( 11 ) - ت : برانداخت .
( * ) آيه 23 ، سوره 42 .
( 1 ) نيارست : نتوانست ( غياث ) .
( 2 ) بگو براين رسالت مزدى از شما ، جز دوست داشتن خويشاوندان نمىخواهم .
( 3 ) استدرار : بسيارى ( برهان ) .
( 4 ) مستأنس : الفت گيرنده و نيك نگرنده ( نفيسى ) .
( 5 ) رجس : پليدى ( لغتنامه ) .