مدرسه كوكلتاش كه در سال 1426 بنا شده و داراى صد و پنجاه حجره است كه هركدام صد تا صد و بيست تيلا « 1 » ارزش دارد . طلاب درجهء اول هركدام پنج تيلا در سال عايدى دارند .
مدرسهء مير عرب كه در سال 1529 برپا شده و داراى صد حجره است كه هر كدام از هشتاد تا نود تيلا ارزش دارد و منافعى در حدود هفت درصد عايد ميدارد .
قوش مدرسه ( مدرسه مضاعف ) از ساختمانهاى عبد الله خان بوده بناى آن در سال 1372 صورت گرفته است همچنين داراى صد حجره مىباشد ولى باندازهء مدارس قبلى ارزش ندارد .
مدرسهء جويبار در سال 1582 توسط يكى از نوادههاى عالم مرتاضى كه همين نام را داشته تأسيس شد . موقوفاتش قابل ملاحظه است و هر حجرهاش بيست و پنج تيلا دادوستد مىشود . ولى چون در انتهاى شهر واقع گرديده است بندرت اتفاق ميافتد كه جاى خالى در آن يافت نشود .
مدرسهء تورزينجان كه براى هر حجره پنج تيلا در سال ميپردازند .
مدرسهء آرنازار كه ملكهء كاترين آن را توسط سفير خود بنا كرده و داراى شصت حجره است و هركدام سه تيلا درآمد دارد .
بطور كلى ميتوان مدارس بخارا و سمرقند را از جمله مدارس عالى آسياى مركزى دانست كه مقام شامخ علمى آنها در سراسر عالم اسلام و چندى در اروپا نيز شهرت داشت .
يك نفر محقق سطحى كه به آسانى دچار اشتباه مىشود يقينا تصور مىكند يكچنين فداكارى كه لازمهء برپا كردن اين گونه مؤسسات است بايد متكى به دلائل و جهات بسيار عالى باشد . متأسفانه در عالم حقيقت مطلب غير از اين است و فقط تلقينات و
هامش
( 1 ) - در موقع افتتاح يك مدرسه حجرهها مجانا تقسيم مىشود . ولى مالكين بعدى جز با پرداخت قيمت معينى نميتوانند از آن استفاده نمايند .