قسمت راجع به عموم ملل .
ايران در سال گذشته
سال تخافوىئيل با رنج و محنت و بحران عمومى كه سرتاسر مملكت را فراگرفته و روح و جسد ملت ايران را عذاب مىداد شروع شد . كابينهء سيد ضياء الدين در به دو اين سال زمامدار ايران بود و ذرهاى از مراتب تعدى و ظلم و اجحاف و هرچه نام آن را تجاوز و فشار مىتوان نهاد فروگذار نكرد . گرفتارى و توقيف و تبعيد اشخاص از مسائل عادى و روزمره گرديده بود و غالبا از حدود افراد تجاوز كرده دستهدسته و گروهگروه در محبس نظميه مأوا مىنمودند . اگر اين توقيف ، منحصر به يك طبقه يا صنف خاصى بود چندان اهميت به او داده نشده و از عذابهاى صنفى معدود مىشد . ولى خير تمام طبقات بلا استثناء در اين رنج و عذاب شركت داشتند . همه دچار حبس و زجر شدند ، حتى وكلا و نمايندگان ملت كه اصل دوازدهم قانون اساسى و سيرهء جاريه از آن دورهء مشروطيت دوم تاكنون ، آنها را از هرتطاول و تعرضى مصون و محفوظ داشته بود نيز استثناء نشده محبس نظميه بلكه تبعيد و حبس در ولايات را هم ديدند و از اين مزهء تلخ چشيدند . ليكن نبايستى فقط محبوسين را بدبخت و معذب تصور كرد . سايرين هم كه حبس نشده بودند آنى از حيات و آزادى خود اطمينان نداشته تشويش و اضطراب عموميت يافته بود و به اين جهت است كه ما اين قضيه را عذاب ملى و عمومى نام مىدهيم .
قانون يكسره زير پا رفت . و دورهء فعال مايشائى به تمام وجود عرض اندام كرد .
مطبوعات در محاق تعطيل كلى افتاده و مديران و نويسندگان جرايد برخى محبوس و برخى ديگر فرارى يا متوارى گرديدند . بحران به همهء مملكت به تمام احوال و اوضاع سياسى و اقتصادى فردى و اجتماعى سرايت كرد . ريختن در خانهها و مغازهها ، ضبط اموال و اثاثيه ، رواج كلى داشت و ايران كه مىرفت در اين مدت مشروطيت خود اصل امنيت مالى را اثبات كند در مقابل اين حركات حالت خود را از دست داد .
همهء وطنپرستان و عقلاء در اين مدت طولانى سعى مىكردند كه مردم خصوصا سرمايهداران را اطمينان دهند تا سرمايههاى خود را بيرون آورده صرف آبادى مملكت و عمران بلاد و تأسيس كارخانجات و استخراج معادن و امتداد راهآهن و غيره نمايند .
حادثهء گذشته تمام اين زحمات را به هدر داد و لكهء سياهى مجدد بر چهرهء ايران نهاد .
سرمايهداران را از سرمايهء خود مضطرب و مسلوب الاطمينان نمود . اين لطمهء شايد تا سىسال ديگر اثراتش زايل نگردد و هيچ سرمايهدار داخلى از ترس تصادف با چنين ايام منحوسى جرئت اشتغال به مسائل اقتصادى و جلب كارخانجات و امثال آنها را ننمايد .