گفت سال تخافوىئيل براى نظام ايران بهترين سالى بوده است كه از يك قرن پيش تاكنون قدم به عرصهء وجود نهاده .
افتتاح باب تجارت با روسيه و افغان و ورود سفاين تجارتى بحر خزر كه اسباب ارزانى امتعهء خارجه و رواج بازار تجارت مىگردد ، از مميزات اين سال است .
اوضاع صحى هم در اين سال نسبت به سابق ترقى كرده و يكى از بهترين آثار آنها تأسيس انستيتوپاستور در طهران است . پستهاى مجانى بلديه و افتتاح مريضخانه ، توجه به پرستارى مرضا و تأسيس دارالعجزه و دارالايتام ، همهء اينها از تأسيسات نافعهاى است كه براى تمدن يك ملت و مملكت از ضروريات است .
كابينهء آقاى قوام السلطنه بالاخره منحل و رئيس الوزراء در 27 جدى استعفا كرده و آقاى مشير الدوله ازطرف اعليحضرت همايونى و به اتفاق و اصرار مجلس شوراى ملى به رياست وزراء منتخب و كابينهء خود را در دوم دلو به مجلس معرفى كردند . مقارن اين احوال ، اعليحضرت هميونى مصمم حركت به فرنگ گرديده و در عشر اول دلو از پايتخت حركت فرمودند . آقاى وزير جنگ در ركاب هميونى تا سرحد رفته ، پس از مراجعت بيشازپيش بر توسعه و تكميل نظام كوشيدند .
حادثهاى كه در زمان كابينهء آقاى مشير الدوله داراى اهميت بود واقعهء تبريز است كه لاهوتى خان عدهاى از ژاندارمها را فريب داده از فرونت اسمعيل آقا برگردانده بغتتا وارد تبريز شد . دوائر و ادارات دولتى را ضبط ، والى ايالت و ساير مأمورين عالىمقام را توقيف كرد و بيم آن مىرفت كه ايالت آذربايجان دچار هرجومرج گشته و تباهى اوضاع آنجا افزوده گردد . ولى تدابير كابينه و مخصوصا اقدامات جدى آقاى وزير جنگ با يك سرعت غريبى غائله را مرتفع و از هرطرف عساكر منصوره را حكم حمله به متجاسرين داده پس از هشت روز لاهوتى و اتباعش شكستخورده جمعى متفرق و رؤساى اشرار بهخاك روسيه فرار نمودند و دولت با سفارت روس در مذاكره گرفتارى و تسليم حضرات برآمده .
و آخرين اقدام كابينه سعى در وصول وجه استقراضى و تقسيم در بين مستخدمين ادارات است كه در آخر سال و شب عيد ، بعد از تنگدستى و معطلى به هريك مبلغى رسيده و فى الجمله تخفيفى به شدايد داد .
به طور خلاصه مىتوان گفت اين سال روىهمرفته براى ايران و ايرانيان سال خوبى بوده است . دورهء فترت كه مدتها امتداد داشت در اين سال منقضى گرديد و ايران عجالتا داراى پارلمان و آزادى شده و اميدوارى حاصل است كه در سال آتيه اوضاع بهتر و روشنتر گردد .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 6720
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٦٧٢٠