ما را خاتمه داد . بهمنزل رفتيم ناهار صرف شد . بلافاصله موفق الدوله آمد . خيلى شكايت از امير لشكر غرب داشت و از قرار گفتهء او و سعيد الممالك و ديگران تمام اختيارات قشونى و كشورى كلا با امير لشكر است . نه فقط حكومت همدان بلكه كرمانشاه ، لرستان ، بروجرد و هرجا در قلمرو اوست . حتى گفتند در انتخابات هرچه ميل او باشد همان خواهد بود . با موفق الدوله و سعيد الممالك سعيديه رفتيم . باغ و استخر و خيابانهاى خوب داشت . تازه زمين سبز شده ، چندى بگذرد بىاندازه باصفا مىشود .
بيرون همدان از غالب شهرهاى ايران مصفاتر و قشنگتر است . من در آخرين سفرى كه به همدان آمدم و ديگر نيامدم سنهء 1308 و نوزده سالم بود و بسياربسيار به من خوش گذشت كه هرگز فراموش نمىكنم .
استر و مردخا
از آنجا مراجعت نموده با مهذب الدوله به مقبرهء استر و مردخا رفتيم . مدتى طول كشيد كه متولى كه « مريد » مىگفتند آمد . خيلى كندوكو « 1 » كرد تا با كليد چوبى درب سنگى را باز كرد . آنوقت درب كوچك چوبى را باز كرد . داخل شديم . صحن كوچكى دارد ، كتيبهء خط عبرى داشت . در صفحهاى هم احكام عشره درج بود . مريد معمم يهودى ما مىگفت تاج حضرت ملكه استر را از سوراخ گنبد سرقت نمودهاند و باز با افسوس زياد مىگفت تاريخ صندوق مردخا را هم مريد لعنتى دزديد فروخت . بعد براى آنكه مشتبه كند اصل صندوق را هم سوزاند . اين صندوق را به چهارصد تومان در تويسركان درست كردند . روپوش صندوق را برداشتم صندوق استر واقعا يكى از نفايس بزرگ بود . بقدرى قشنگ منبتكارى نموده بودند كه ما فوق آن متصور نبود . رنگ مشكى كه به آن زده بودند كانه امروز زده شده . همهجاى آن هم خط عبرى داشت . صندوق كار تويسركان خوب بود ، اما هرگزهرگز به پاىمال استر نمىرسيد . « مريد » مىگفت باعث اين سرقتها خود يهود شدند . چهارده سال است كه اين سرقت واقع شده . به قول متولى بناى مقبره 2126 سال قبل است . بناى صندوق به موجب تاريخ كه نقر است 2100 سال قبل . ملكه استر زن داريوش است ، همانكه در بيستون نقارى شده . يك كتاب تورات شرححال استر است . تواريخ فارسى ما هم مشروحا نوشتهاند . تورات بزرگ خطى بود . مال دويست سال قبل زيارت كرده بيرون آمديم . متولى انعامى گرفته رفتيم به مقبرهء بابا طاهر ، در بلندى واقع است . دورش قبرستان است فاتحه خوانده در بازار شهر گردش كرديم .
هامش
( 1 ) - ( كندوكاو ) .