به محمدآقا و روزى پانزده هزار خرج قاطر مىدهم . تفنگ چهار قبضه پنج تير روسى كه دانهاى هفتاد هشتاد تومان خريده بودم دانهاى دوازده تومان با پنجاه فشنگ در چهل و هشت تومان پس از هزارمرافعه نازوغمزه فروش رفت . هنوز پولش نرسيده است . دو قبضهء ديگر كه بلژيكى پنجتير با ژاپنى يكى ورندل كوتاهدانهاى دوتومان چهارتومان كه از غيظ نفروختم . شصت تومان ژاندارمرى پول نيست ، حوالهء طهران مىكنم ادارهء لشكر بدهد كه خوب داد . پنج خروار توفير غلّه سيد شفيع خان مىگويد من نوكرم خدمتگذار اين را به من انعام التفات فرمائيد ، من بعد هم باز خدمت مىكنم . رسيدم سر حوالهء صادق خان و تتمهء قيمت برنج . اولى را كربلائى نكول نوشت روانهء الموت شد . ثانى پس از خرج اسب و قاطر و كرايهء مال از الموت به شهر جيرهء نوكر سى تومان بدهكار شد .
حالا ندارم تمسك مىدهم دو ماه ديگر يا مىفرمايند حوالهء تقى خان يا مستشار مىكنم .
بااينهمه پول من از چين و ماچين گذشته البته سرى هم به امريكا مىزنم كه وصف آنجا را خيلى شنيده و خواندهام .
نطق محمد ولى ميرزا
شاهزاده محمد ولى ميرزا پسر سيم فرمانفرما نطق مفصلى راجع به خرابى و ويرانى آذربايجان در مجلس مىكند . مىگويد اين خرابيها به واسطهء مأمورين وظيفهنشناس واقع شده كه يكدستهء آنها امورات را به كلى تفويض خود اهالى نموده ، دستهء ديگر به ميل و ارادهء مطلقهء خود رفتار نموده نتيجه محو و فلاكت قطعهء معظم آذربايجان گرديد .
آذربايجان نه فقط به واسطهء فقدان تجارت و صادرات به اينروز افتاده بلكه فلاكت تأسفانگيز دهاقين بيش از همه در آن مؤثر است . اين شدت فلاكت و محو شدن زراعت در اين ايالت پرثروت علت خارجى ندارد و منحصرا ناشى از جبر و تعديات عمال و مأمورين داخلى است . در بعضى از ولايات جزو آذربايجان به اندازهاى ماليات ديوانى ، جزو جمعى و تحميلات و عوارض به عناوين مختلفه از اهالى اخذ شده و مىشود كه موجب از ميان رفتن رعاياى بيچاره شده است ( خودش چندين سال رئيس ماليهء آنجا بود ) . تاجر معامله را قطع نموده ، بازارها كساد طرق تجارت مقطوع ، از شدت جبر به شتردار و چارپاداران ديگر هيچ باربردارى و لو دو برابر كرايه از طهران به قصرشيرين را بدهند حاضر به رفتن سمت تبريز نمىشوند . ملاك در مقابل حكومت كيف مايشائى ملك را مخروبه [ مىكند ] و بلكه درمقابل ماليات حاضر به تسليم آن مىشود . فقط اشخاصى بهرهمند هستند كه به شرارت و غارت و چپاول پرداخته از خرابى ديگران منتفع شدهاند . آقايان قطع داشته باشيد كه براى مطلعترين شما هزاريك بدبختيهاى