متصور بود با سوء مناسبات و سوءظنى كه بين مأمورين آن دولت با زمامداران فوق الذكر شخصا و هم عملا ايجاد شده بود و بيم آن مىرفت كه اين سوءظنها و سوءمناسبات حاصله كه غالبا شخصى و نظر به مناسبات و سوابق اشخاص با اشخاص بوده منجر به مزاحمات و اشكالاتى بشود كه جبران آن به سهولت براى ما امكانپذير نباشد .
هيچ اطمينانى به اوضاع داخله از حيث انتظام طبيعى نبود - طغيانها و ياغيگريهائى كه در اطراف مركز و حتى نقاط دوردست چه به تحريك مركز و مركزيان و چه در روى احساسات خصوصى و چه براى دزدى و راهزنى به وقوع مىپيوست روزبهروز شدت مىيافت و در تمام اين نقاط سياست انگليس با دست قوى مسلح خود در برابر هر حركتى مشاهده مىگشت كه در عين سوءظن قوى به مركز و غيظ مفرط از افكار در كار جلو آمدن و انبساط قوه است .
احتمال ايجاد بلكه تجديد قشونكشيهاى بين المللى در حدود ايران نيز ما را به يك هنگامه و تجديد بيدادگرى و قتل و غارت و چپاول و خرابى وعيد مىداد و چنانچه در فوق هم ذكر شد عقلا به هيچيك از قواى موهوم و مفروضهء دوردست بهطورى كه عوام و عوامفريبان انتظار داشتند اميدوارى نداشته و تنها چاره و علاج را در ايجاد يك حكومت قوى و جديد از عناصرى كه در مدت هرجومرج ذىمدخل در امور نبوده و چشمها و گوشها هنوز آنها را با دورهء خودسرى و اغتشاش آشنا نيافته بودند منحصر يافته و تصور مىنمودند كه با تشكيل چنين كابينه نه تنها بهتر و سريعتر موفق به تغيير عصر هرجومرج و ترور و سوءخلق و احتكار و مرگومير عمومى خواهند بود . بلكه خود ايجاد چنين كابينهاى همانطور كه افكار مشوش و غيرمنظم را تا مدتى بيم داده و ساكت مىكند و در انتظار يك رشته عملياتى كه به آنها وعده داده شده چشم به راه و بىحركت نگاه مىدارند همانطور هم مأمورين خارجه را از سوءظنها و سوءمناسبات شخصى و سياسى قدرى خارج و به وسيلهء حسن ظنى كه به فعاليت و سوابق عقلائى اين اشخاص خواهند داشت تا مدتى موافق و غيرمتوحش و عمليات آنان اندكى سبكتر و ملايمتر و دوستانهتر شده و شايد در ضمن از حسن مناسبات آنان استفادههاى مفيد و كمكهاى گرانمندى كه خود مؤيد و مساعد با اصلاح اوضاع فعلى و تأمين حيات و معيشت عمومى باشد بتوانند نمود . زيرا مخاطرات فعلى كه ناشى از هرجومرج و فساد اداره بود مهلكتر و مقيدتر از انديشههاى موهوم يا معلوم خارجى متصور مىگرديد .
* * *
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5806
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٨٠٦