داشتم بپذيرد ما حتى الامكان از مساعدت خوددارى و مضايقت نخواهيم نمود .
من شخصا اذعان دارم كه به نظر بنده يگانه ضامن ممكنه براى ادامهء استحكام وضعيات ايران همين است و بس و نمىتوانم تصور آن را بكنم كه هر هيئت دولت ، مجلس شورا ، يا يك دسته از رجال ايران مىتوانند قبول موقعيتى را جز اين بنمايند . اما اظهار اين مطلب به من ربطى ندارد . درهرحال هرگاه قرارداد پذيرفته شود ما نيز موافق مادهء هيجدهم مقرارت مجمع اتفاق ملل و شوراى مجمع مزبوره آن را امضاء نموده و اقداماتى كه بدوا عرضه داشتيم شش ماه قبل در كار اجرا شدن بود مجددا شروع خواهد گشت . اما از طرف ديگر هرگاه مجلس شورى آن را رد كند دولت ايران بايستى سرخود بگيرد زيرا حتى المقدور ما براى مساعدت خويش را حاضر و مهيا نموده و لهذا هرگاه مجلس ايران مايل به قبول آن مساعدت نباشد مسئوليت بر عهدهء وى خواهد بود .
وجههء نظامى قضيه از اين قرار مىباشد :
چون ما انفصال كلنل روسى و همقطارانش را پذيرفتيم موقتا قبول كرديم كه در تشكيل يك عده نظامى و دادن صاحبمنصب در عوض ديويزيون قزاق بهطورى كه ذكر كردم مساعدت نموده به شرط آنكه به مرور دولت ايران مصارفى را كه براى اين كار متحمل شدهايم تأديه نمايد . ما فقط از چنين قوهاى مىتوانيم انتظار و توقع داشته باشيم كه بتواند ايالات شمالى و سرحد شمال غربى ايران را محافظت نمايد . قوهء مزبوره تحت وضعيات و محيط كنونى يگانه قوهاى خواهد بود كه ممكن است در شمال ايران نطفه و مركز قوهاى كه ما اشتياق تأسيس آن را داريم واقع گردد . هرگاه موفقيت حاصل شود ما حتى الامكان كوشش كردهايم دولت ايران را قادر سازيم كه از ضربت بالشويكها كه مىخواهند به پايتخت و موجوديت وى وارد آورند جان به سلامت ببرد و هرگاه فقدان و فتور حاصل كند آنقدرى كه در حيز امكان ما بوده است به عمل آورده بايستى آن كار را ترك كنيم .
و اما راجعبه قواى خودمان كه در قزوين هستند . ما با نهايت صراحت به دولت ايران اطلاع دادهايم نبايد مطمئن و دلگرم باشد كه ما تا ابد قواى خود را در آن قسمت مملكت نگاه خواهيم داشت و هرگاه تا آن طرف بهار آنها را در آنجا نگاه داريم همت غريبى كردهايم . موقعيت نظامى هم از قرارى است كه ذكر شد .
تصور مىكنم هيئت جديد دولت ايران مشتمل بعضى عناصرى مىباشد كه داراى تمايلات آزاديخواهانهء مترقيه هستند و لرد ( كرو ) ذكرى از آنها نمود . ما با دولت ايران اظهار غمگسارى و مساعدت مىنمائيم زيرا به راستى مشكلات ممالك شرقى كه به واسطهء جنگ در حال تشنج و ضعف مىباشند و بعضى از آقايان عظام كه به واسطهء
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5800
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٨٠٠