موازنهء قوا ( مقالهء ديگر )
13 محرم ، 20 اكتبر - بالاخره موازنهء قوا در عرصات جنگ عمومى تغيير كرد . حلفاى آلمان در برابر حريفان زانو به زمين زدند . از طرفى عثمانى خود را براى صلح و اختتام جنگ حاضر [ كرد ] و زحمات آتيه را در تغيير موازنهء ميدانهاى جنگ بىنتيجه ديد . وزير امور خارجهء آن دولت در مجلس مبعوثان صريح گفت كه جنگ تا حدى كه بايد جلو برود رفته ديگر نمىشود نقشهء فعلى را با كوشش تغيير داد ، بايد باب صلح از طرف ما مفتوح شود .
از طرف ديگر دولت بلغار به اتفاق مجلس شوراى عمومى داخل صلح انفرادى شد و پادشاه آن مملكت كه ورقهء تحليف دول اروپا مركزى را امضاء نموده بود در قبال تصميم ملت و وزراى خود ناچار از استعفا و پاس شرافت شخصى خود گرديده و پادشاه جديد تصميم دولت و شوراى عمومى مملكت خود را تعقيب كرد . اين دو پيشآمد با موفقيتهاى قواى مؤتلفين در ميدان غرب و تداركات آنها در ميادين شرق و ضربات قطعيهء آنان در آسيا به دولت ترك و اخيرا دخول قواى مزبوره به نزديكترين نقطهء قدرت آلمان يعنى عضو حساس متحدين ( بالكان ) توأم شده دولت اطريش را نيز مرتعش [ كرد ] و افكار صلحجويانه را در وين پرورش داد . در همين حين آلمان فاتح كه هنوز سطحهء اروپا از سطوت ماشين جنگى او متزلزل و چندين مملكت و ايالت در تحت تصرف قشون اوست ( مىخواهند همين را برهم زنند ) حس كرد كه حلفاى وى سست و حريفان وى قوى مىشوند ، دريافت كه در صورت تسليم شدن جداگانهء عثمانى قطعا اطريش نيز جداگانه تسليم شده و او نيز مجبور خواهد شد كه در برابر دشمن زانو به زمين زده تسليم شود ، اين بود كه از طرفى براى تنبيه بلغار قوائى به رياست مارشال ماكنزن بدان صوب اعزام نمود و از طرف ديگر دولت عثمانى را به سكوت وادار ساخته و از يكطرف خود و دولت اطريش به دول مؤتلفه اعلان صلح دادند .
روزى كه خبر پيشنهاد صلح شايع شد دو فكر در محافل سياسى دنيا موجود شد :
يكى اينكه مؤتلفين غنيمت شمرده و به خونريزى خاتمه مىدهند و اگر هم انگلستان و فرانسه به متاركه تن درندهند امريكا آنها را مجبور خواهد نمود . ديگر اينكه مؤتلفين براى وارد ساختن ضربت قطعىترى به متحدين يعنى آلمان و فشردن گلوى وى به متاركه تن در نداده و حملات خود را مداومت خواهند داد .
ما در دو مقاله حدس دوم را زديم و نوشتيم متاركه به اين زودى سر نخواهد گرفت .
انگلستان براى پيشرفت مواد پيشنهاد ويلسن كه در يك موقعى به كلى عكس موقع كنونى