بعد از چهل و هشت سال براى دومين دفعه در برلن دعوت گرديدهاند ) براى مهمترين تصميمات احضار گشتهاند و همچنين شايعهء ديگر كه پس از استعفاى قيصر حتى كرون پرنس وليعهد آلمان استعفا مىكند و سلطنت را به نوادهء يازده سالهء قيصر مىدهند جواب غيرمستقيم ويلسن است كه اختيارات از زمامداران سابق و طرفداران ميليتاريزم به كلى سلب شده است .
در اينجا جواب تخليهء اراضى [ را ] شرح مىدهد كه آلمان بدون آنكه بگويد در مقابل مستعمرات او وثيقهء نفيسى است قبول و بلكه عملا هم اجرا داشته است فقط خطوط آنورس و بروكسل را مستحكم كرده و اراضى كنار دريا را تخليه نموده است . ليكن باز مىگويد اين اراضى را منطقهء بىطرف قرار بدهيم . اينك زمزمهها و شرايط سختترى در اطراف وجود خارجى مىيابد كه متاركه و صلح را قدرى دور تر از آنچه فعلا تصور مىشود به نظر مىآورد . زيرا دول اتفاق قبل از گرفتن تضمينات نظامى اعم از خشكى و درياها از متاركهء جنگ با آلمان امتناع دارند و شديدتر از همه آنكه بر طبق تلگرافات اخيرهء آژانس رويتر جرايد « شايد بعدها نيز مقامات رسمى » اصرار دارند كه دريافت تضمينات نظامى در خشكيها به توسط ژنرال فوش و در دريا به توسط امير البحر انگليس بايد صورت قطعيت يابد . در صورت چنين تقاضا كه بايستى از طرف يك نفر فرمانده فرانسه و امير البحر انگليس نسبت به آلمان مجرى گردد درجات شدت و سختگيرى آنها بلاشبهه نوعى خواهد بود كه اگر آلمان تن دردهد متساوى با تسليم وى خواهد بود و بههمين سبب است كه رويتر تلگراف مىكند كه ويلسن با متفقين خود مشورت نمود و وقوع متاركه به اين زودى انتظار مىرود .
بديهى است امريكا نظريات و سوابق ضديت و رقابتهاى شديدى كه بين آلمان و فرانسه و انگليس وجود دارد نسبت به وى ندارد و آنقدرها مايل نيست مثل دولتين فرانسه و انگليس كه تمام قواى خشكى و دريائى او گرفته شود . ليكن با اينحال ناچار است تمايلات ياران خود را مراعات كرده و باز هم مهيا گردد كه فشارهاى ديگرى از طرف مشرق و روسيه به آلمان وارد شود . ولى در آخر كار باز هم مستر ويلسن اين قضيهء مشكل را بايد حل كند . آلمان هم بهقدر كفايت از نظريات و شرايط متفقين مطلع است و به سهولت زير بار آن نمىرود كه مارشال فوش و امير البحر انگليس به عنوان تضمينات قواى او را به كلى فلج كرده و در موقع مذاكرات صلح مثلا وى را در رديف دولت مغلوب و مستأصل قرار دهند ، زيرا تودهء عظيم قواى آلمان در مغرب هنوز حاضر و در شرف نتيجهء فتوحات مشعشع او اين است كه ملت را به كلى دلشكسته و مأيوس سازد و به همين علت است كه پيشنهاد متاركه و قبول شرايط ويلسن باز هم آلمان مشغول تداركاتى
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5450
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤٥٠