ممكن است در نتيجهء پارهاى جنبشهاى داخلى دورهء حكمرانى طبقاتى كه معرف آنها هستند سرآيد موفقيت طرفين تنها از نقطهنظر فلاح و سعادت انسانيت قدرى مستبعد و مشكل به نظر مىآيد . ( اينها را نويسنده فرض مىكند . و الّا مظهر طبقات رنجبر ويلسن و ناشر افكار ملت جرايدند كه خيالات آنها را نوشت به غير اين بود پس كدام كس اقدام به بلوا و شورش براى خاتمهء جنگ خواهد كرد . جز آنكه همه عالم مرام بالشويكى را قبول و اجرا نمايند ، آن هم در روسيه از بس كه به افتضاح كشيد و رسوائى بار آورد خود لنين و تروتسكى از آن متنفر شدند چه رسد به اهالى انگلستان و امريكا و آلمان . ) زيرا همانطورى كه در مقالات اسبق خود نوشتيم وقوع متاركهء فورى جنگ به اين سرعت و سهولت قدرى مستبعد است . چه از يكطرف هنوز ديسيپلين فولادين قامت آلمان ( از اين عبارت ايرانيها خوششان مىآيد ) در مقابل دشمنان نگذارده است خم گردد و هنوز سرعت عمل كه در به دو طلوع جنگ بين المللى برحسب نطق و تعبير بتمان هلوك « 1 » سرمايهء اعتبار و عظمت آلمان است كما فى السابق برقرار و اشغال نظامى صوفيه و بلغارستان از طرف متحدين معرف اين حقيقت است كه هنوز تاب مقاومت دارند .
از طرف ديگر متفقين حالا كه مشاهده مىكنند در مشرقزمين و بالكان به موافقتهاى غيرقابل ترديد از قبيل تسليم بلغار ، تصرف سوريه و غيره نايل شده و در فرونت آهنين مغرب سپاهيان آلمان اعم از آنكه اجبارى يا اختيارى باشد عظيمترين نقاط مهمه كه تاكنون از قضاياى حياتى جنگ محسوب بوده مانند سواحل فلاندر پارهاى اراضى فرانسه را ترك مىنمايد نمىخواهند اين پيشآمد را به رايگان از دست داده و پس از آنكه در تعرضات سابقهء خويش مليونها تلفات و اسير مىدادند و نمىتوانستند يك وجب از اراضى فرانسه و بلژيك را به قوهء قهريه مسترد سازند اينك به سهولت نقاط مذكور به تصرف مىآيد و همه روزه بر عدهء اسرا و غنائم افزوده مىشود تصور مىكنند كه با ادامهء جنگ تا زمانى كه آلمان بدون شرط كاملا به زانو درآيد با مقاصد آنان بهتر موافقت خواهد داشت .
به هر صورت اين مشكلات است كه در اطراف وقايع اخير متاركه موجود است و زمامداران طرفين به نتايج نيك و بد آن آگاه و بههمين سبب است كه بر طبق ابلاغيههاى اخير سفارت مستر ويلسن كه امروز افكار دنيا متوجه به افكار و اقدامات اوست بدون آن كه پيشنهاد متحدين را رد كرده باشد قبلا مىخواهد از آلمان استفسار نمايد كه واقعا مواد چهاردهگانهء 8 ژوئيه و مواد چهارگانهء دوازدهم فوريه در جواب چرنين و هرتينگ را قبول
هامش
( 1 ) . صدراعظم آلمانBethmann Hollweg