دارند يا نه و در ضمن همين قضيه مستر ويلسن درخواست توضيحات و تعهدات ديگرى از آلمان نموده كه پيشبينى نتايج آن بسى مشكل است . زيرا ويلسن مىگويد قبل از متاركهء جنگ بايستى نقاط اشغال شده را تخليه نمايد تا متاركهء جنگ صورت فعليت يابد .
اين تقاضا نه بهقدرى گران است كه بتوان احتمال آن را داد كه آلمان واقعا مهياى تخليهء اين نقاط خواهد گشت . زيرا مكرر اظهار داشتهاند كه بلژيك و شمال فرانسه وثايق نفيسه براى استرداد مستعمرات خويش است ، شرط تخليه اعادهء مستملكات وى است .
چنانچه متحدين خود را به اين درجه ضعيف مىپنداشتند مسلما كوششهاى نظامى براى تصرف بلغار و حفظ راهآهن تا اسلامبول نمىكردند . در مقابل اين توقعات است كه رئيس الوزراى جديد آلمان نطق مبسوطى ايراد نمود و پس از آنكه گفته است به فرونت مغرب آلمان شكست وارد نيامده است ليكن تا حدى كه به شرافت و حيثيت آلمان لطمه وارد نيامده است براى صلح كوشش مىكنيم ، ولى همينكه مشاهده شود كه حريفان وى مىخواهند مقاصد خودپسندانهء خويشتن را تعقيب و حقوق آلمان را تضييع نمايند بدون قصور و غفلت براى ادامهء جنگ و آخرين سرحد كشمكشهاى حياتى و مماتى مبادرت خواهد ورزيد . همين سوءظنها و نظريات موجود است كه مقامات متفقين از صميميت آلمان در صلحطلبى مشكوك هستند و تصور مىكنند اگر وقت و مجال به وى دهند ممكن است فرصتى به دست آورده دفعهء ديگر موجبات زحمت و گرفتارى آنان را فراهم سازد . همچنين آلمان به نوبه خود در شبهه است كه چنانچه بلژيك و ايالات فرانسه را تخليه كرد آيا [ در مورد ] مستعمرات و به دعاوى وى توجهى خواهند كرد يا نه .
بههمين سبب است كه بدون مداخله پارهاى عوامل جديد مانند نهضتهاى داخلى و امثال آن وقوع متاركهء جنگ را به سرعت شايد دچار مانع و محظور سازد . مرادف با پيشنهاد صلح آلمان دولتين اطريش و عثمانى نيز به نوبهء خود پيشنهاداتى متشابه با آلمان به توسط سفير سويس به مستر ويلسن نمودهاند و اطريش هم مواد 14 گانه و 4 گانه را براى اساس مذاكرات تقبل نمودهاند . هنوز جوابى از جانب امريكا داده نشده است ليكن عقيدهء ديپلوماتهاى پاريس و لندن اين است كه جواب نوعى خواهد بود كه متحدين را مواجه با وضعياتى خواهد نمود كه مسئوليت اختيار صلح و جنگ به عهدهء آنان محول خواهد گشت و بنابراين بايد انتظار داشت كه رويه و لحن مستر ويلسن چه خواهد بود .
( شايد در اين ساعت كه ما اين مقالهها را مىنويسيم صلح شده باشد يا برعكس جنگ مجددا قيافهء نحس خود را هويدا نموده باشد . )
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5446
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤٤٦