آمدن قواى متحدين در بلغار خود دليل كافى است كه بلغار خود را جدا براى موافقت يا متفقين همراه نموده است . ( اين همه توضيح ادله و برهان نگارندهء جريده براى اين مىآورد كه ايرانيها باور كنند كه تفوق با متفقين است و آلمان زبون شده و پيشنهاد صلح داده است . با وصف آن گمان مىكنم يقين ننموده باشند ) و مىروند كه معنا و عملا داخل تقاضاهاى صلح شوند .
نطق صدراعظم اطريش در اينكه شمشير نتوانست از عهدهء تأمين حيات ملل و حفظ آتيهء تمدن برآيد و بايد زمينهء موافقتى بين ما و دول متخاصم تدارك شود كافى است كه حالت صلح را از طرف متحدين قطعى و موازنه را در حال حاضر متزلزل و اين تزلزل را نيز مزيد اميدوارى در ختم جنگ بشماريم . در اين صورت آيا صلح موافق حدس غالب نزديك و بر روى نطق و پيشنهادات ويلسن خواهد بود ؟ در اينجا نمىتوان عقيدهء ثابت و فورى اتخاذ نمود ، زيرا فقط حاضر شدن دول اتحاد مركزى براى صلح در روى پيشنهادات ويلسن تنها كافى نيست كه متاركهء جنگ را از طرف متفقين الزام نمايد .
پيشنهاد ويلسن در موقعى به دنيا داده شد كه موازنهء جنگ به كلى شكل حاليه را به طرز معكوس دارا بود و موادى در آن موجود است كه به كلى منافى منافع و حتى آمال مليهء انگلستان خواهد بود و البته در روز دادن پيشنهاد مىتوانست انگلستان را راضى كند كه از سلطنت درياها و آزادى بعضى بغازها كه در تصرف اوست موافق آرزوى آلمان دست بردارد . در حقيقت اين ماده يك رشوهء بزرگى بود كه دولت اتازونى به آلمان مىداد و ضمنا خودش هم از آن متضرر بيرون نمىآمد . ولى فعلا نه ويلسن و نه وضعيات ميدانهاى جنگ نمىخواهند و نمىتوانند انگلستان را به تخليهء قطعات متصرفى و به آزادى درياها و به تعيين مقدرات ملل از طرف خود آنها راضى نمايند .
اين هم معلوم نيست كه ويلسن در صورت عدم قبول انگليس پيشنهاد متحدين را خود بالانفراد قبول و جنگ را ترك گفته و اجراى مواد پيشنهاديهء خويش را مطالبه كند . به علاوه معلوم نيست كه دول اروپاى مركزى تمام مواد پيشنهاد ويلسن را بدون مذاكره بپذيرند ، زيرا مطابق خبرى كه داريم متحدين آن را براى اساس مذاكرات صلح قبول نموده و فعلا بدين وسيله متاركهء جنگ را خواستار شدهاند . شايد دول متفقه حدس بزنند كه آلمان و يارانش براى انتهاز فرصت و يافتن مجال و وقت تداركات كافيه و كشيدن نقشهجات جديدى متاركهء جنگ را پيشنهاد نموده و همين حدس و احتمال ممكن است دولت اتازونى و انگلستان را به تعقيب جنگ وادارد كه آخرين ضربت را به حريف وارد آورند .
در برابر اين حدسيات و احتمالات حدس و احتمال ضعيفى نيز متاركهء فورى جنگ و
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5442
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤٤٢