خصم است معذلك يك عقبنشينى نيست كه عدم تغيير موازنهء قوا را نتوان از آن استخراج نمود و احتمال داد .
در فرونت شرق نيز از طرف متحدين تجليات و طنطنههاى روشنى ديده نشد و در قبال نقشههائى كه از طرف متحدين در تجهيزات بالشويكى حدس زده مىشود در حال حاضر تجهيزاتى از طرف متفقين و خود روسيه به عمل آمد و موازنهء شرقى و جنوبى روسيه را نيز درهم شكسته و يا حالت تعالى را در صورت يقين بر تجهيزات روسى آلمان به ما نشان مىدهد ( آلمانها هرچه از اول به مردم گفتند عكس آن شد ، مثل جهاد مسلمين ، انقلاب هندوستان و افغانستان ، تسخير مصر و كانال سوئز ، رفتن به هندوستان از راه ايران ، تصرف خليج ايران ، چه و چه هزار قسم از اين حرفها ) .
در فرونت تركيه هم از سه طرف عدم كاميابى تركيه مشهود است . استقلال اعراب حجاز و يمن ، اشغال كليهء نقاط مهمهء بين النهرين تا نزديكى تكيهگاههاى عمدهء نظامى حلب و موصل ، اشغال كليهء قطعات مهمهء فلسطين و شامات و شهر بيت المقدس و شهر دمشق و بيروت و غيره ، و تهديد شدن خط آهن اسلامبول و حلب و شام از سواحل بحر ابيض متوسط و تلفات فراوان نفراتى و قورخانهء تركها در فرونت شام .
اين وقايع نيز كفهء تعادل قوا را در يك پارچه ميدانهاى عمومى سبك سنگين نموده و بالنتيجه بلغار كه در ميانهء اندام متحدين حال كمربند يا قطار فشنگ مهمى را احراز نموده بود به واسطهء حدوث اين اختلاف و تزلزل غايت آمال مليهء بلغار و تأمين آن از طرف متفقين معاهدهء حلفا را شكسته و تسليم شده است . صرفنظر از اينكه آيا اخلاق در سياست ترجمهء واقعى دارد يا نه . ما نمىتوانيم كابينهء بلغار را به نادانى يا خيانت به استقلال و صرفهء ملت بلغار متهم ساخته و يا تصور كنيم كابينهء مزبور صرفهء ملى خود را و تأمين آمال ملى خويش را فراموش نموده با رشوت يا با سهو و خطائى سياسى با متفقين همراه شده است ( هم خودش نوشته بود بايد مواضعه يا رشوه در كار بوده باشد كه بلغار اينطور تسليم شد . زيرا ايرانيها جز معدودى هرگز باور نمىكردند و ميل ندارند باور كنند كه آلمان و يارانش زبون شدند . ) و هرگاه اطلاعى كه جريدهء « ديلى ميل » از زوريخ كسب كرده و رويتر دهم اكتبر آن را نشر داده مبنى بر اسناد قطعى بوده و دولت تركيه به دولت آلمان اطلاع داده باشد كه مىخواهد به متفقين پيشنهاد صلح نمايد و آلمان جواب مىدهد كه بلغار از طرف متحدين اشغال خواهد شد دليل ديگرى خواهد بود كه موازنه قطعا و علنا در همهجا حتى در نزد خود متحدين درهم شكسته .
استعفاى پادشاه فرديناند تزار بلغار در عين نفوذ خود و جلوس پرنس بوريس بهجاى او و اعلان متاركهء عمومى و خارج شدن تمام قشون از حالت جنگ و تجهيز با وجود
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5441
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٤٤١