عثمانى
ايران با عثمانى فقط علائق مذهبى و مراوده و مختصرى تجارت سرحدى داشت .
ديپلوماسى باب عالى به سياسيات ايرانى مداخله نكرده و حتى قطع اختلافات سرحدى بين دولتين با مداخلهء روس و انگليس انجام يافت و در ذيحجهء 1331 كه مقاولهنامهء سرحدى ايران و عثمانى را سعيد حليم پاشا صدراعظم و سفراى كبار روس و انگليس امضاء نمودند سفير كبير ايران در آن مجلس حضور نداشت ( و همين مسئله را « برق » « 1 » در موقع خود تنقيد [ كرد ] و گرفتار توقيف گرديد ) .
مشروطيّت ايران و عثمانى مناسبات بين مملكت را صميمىتر ساخته و جمعيت « اتحاد و ترقى » در به دو زمامدارى خود مصمم در توجه نسبت به ايران گشته بود . ولى گرفتاريهاى داخلى و جنگ ايطاليا سپس بالكان بهقدرى خاطر آنان را مشغول ساخت كه حتى نام ايران را هم فراموش كردند .
متعاقب جنگ كنونى ايرانيان هم جز موفقيت عثمانى آرزوئى نداشته با اميد سعادت اين كشور اسلامى هيچگونه چشمداشت و موافقتهاى مهمى را از وى نسبت به ايران منتظر نبودند . ولى عاصم بيك اظهاراتى نمود و مواعيدى در ضمن ملاقاتهاى خود مىداد .
متأسفانه عمليات حسين رؤف بيك كدورتى در مناسبات توليد [ كرد ] و با مطالعات عميقهء رجال طهران واقعات آينده مجال تعقيب مذاكرات را نداد . تا اينكه پس از استيلا باراتف و محاصرهء پاىتخت سفير كبير عثمانى با پيشآمدى كه حيثيات دربار طهران را جريحهدار مىساخت از طرف قشون روس دستگير [ شد ] و به روسيه اعزام گرديد .
مهاجرت
نتيجهء مطالعات يك سال و نيم سه كابينهء مستوفى الممالك و دستهء سليمان ميرزا منجر به اين شد كه بدون داشتن يك ورقه سند در دست و يك بند و ماده روى كاغذ مهاجرت را پيش آورده كاركنهاى آلمان از طهران حركت [ كردند ] و حتى مصمم بودند پادشاه ايران را به موصل و حلب برسانند . اتفاقا ترديد و تأمل زمامداران را در اتخاذ تصميم اين موقع مفيد واقع [ شد ] و در هنگامى كه كالسكهء اعليحضرت حاضر [ بود ] ادوال و كنت كالينز به جد و مصر در سرعت حركت بودند صمصام السلطنه و سپهسالار اعظم به سفارت روس رفته و با وزراى مختار روس و انگليس به گلستان مراجعت
هامش
( 1 ) - مراد روزنامهء برق است . ( م . سالور )