عثمانى خارج كند و اين هم براى او چندان اشكال ندارد . ممكن است از كشتيهاى جنگى روس كه به دست ملاحان افتاده خريدارى نمايد يا در كشتيهاى تجارتى خريدارى توپ و غيره گذاشته به صورت جنگى درآورده پاسبانى و كشيك دريا را به دست خود بگيرد .
همهاش تقصير دولت بود
همهء اين واقعات سوء و پيشآمدهاى ناگوار تقصير دولت ماست و گناه وزراى بىتدبير ما . فى المثل آن روزى كه شاه و كابينهء دولت از عزيمت طهران [ و ] تغيير پايتخت منصرف شدند اگر صد نفر قزاق با ژاندارم به قم رفته بود سليمان ميرزا و چند نفرى را دستگير [ كرده ] و به طهران آورده موقتا توقيف مىكردند آن حكايتها و آن ضرر و خسارتها ، چپاول و غارتها ، بالاخره اضمحلال دوازده هزار ژاندارم جوان رشيد مملكت و آن همه اسلحه و قورخانه واقع نمىشد .
اگر سه سال قبل ، دو سال قبل ، يا چند ماه قبل اوضاع جنگل را به تدابير لازمه يا به جنگ و جدال خودشان خاموش مىكردند اين واقعات روى نمىداد ، اين همه ايرانى كشته نمىشد ، اين همه مال مردم يغما نمىگرديد ، اين همه مالكين و تجار و كسبه رشت و توابع آن متضرر نمىشدند و مايملكشان از بين نمىرفت ، اين همه ماليهء دولت تلف نمىشد ، ضعف و عدم استقلال دولت در ميان خودى و بيگانه آشكار نمىشد . من نمىدانم چه پلتيكى دولت ما دارد [ كه ] از اول جنگ الى حال تمام آنچه از او صادر شده بر خلاف رويهء عقل و دانش بوده است . خودش جرأت نمىكند با روس و انگليس جنگ كند آنوقت مردم را محرمانه وادار و تحريك به بعضى اقدامات پوچ مىكند كه در نفس الامر همه خسارت و ضرر و اتلاف نفوس راجع به خودش مىشود و به مملكت .
آنوقت روسها و حاليه انگليس هم مىدانستند و مىدانند كه اين كارها زير سر خود دولت است و تحريك خود او .
مسؤول كردن ميرزا كوچك - انگليس محيل
ميرزا كوچك خان كى [ بود ] و چه سمت داشت كه اين كارها را بكند . ما نديديم دولت مانع شود . ما نديديم قوائى فرستاده باشد كه فتح [ بكند ] يا خير شكست بخورد كه بگويم دولت ما اقدام كرد ولى از عهده برنيامد . پس تمام خرابكاريها ، تمام اتلاف نفوس محترمه ، مال و مكنت ملت كه يغما شده يا به اسم اعانه گرفته شده زير سر خود دولت است لاغير و مردم تقصير ندارند . ميرزا كوچك خان گناه ندارد . يحتمل همانطور كه سوئديها احكام مستوفى الممالك را ارائه مىدادند ، فردا ميرزا كوچك خان هم صد تا