بنابراين طرز اداره كردن آنها بايد مطابق ميل خودشان باشد ، بهطورى كه نگذارند دول يا سرمايهداران از آن استفاده نمايند . بوميان هر مستعمره در تحت مؤسسات طايفه در تحت رياست شيوخى زندگانى مىكنند كه قابليت اداره كردن و نمايندگى طايفهء خود را دارند و مىتوانند از طرف آنها راجع به منافع آنها سخن برانند و داخل مذاكرات شوند .
بنابراين آنها نيز بايد مطابق همان اصول مختاريت و آزادى ملل در تعيين مقدرات رفتار شود كه در حق اروپائيها معمول مىگردد .
آلمانها اعلام داشتهاند كه مستعمرات آنها در موقع جنگ قشون داده و با آلمانها جنگ كردهاند اين مساعدت و وفادارى مسلح آنها حاكى از اين است كه در تمام مراحل تصميم آنها اين است كه با آلمان باقى باشند . اين مسئله فقط در افريقاى شرقى واقع شد كه بعضى طوايف جنگجوى آن با آلمانها موافقت كردند و در مقابل هم بعضى امتيازات گرفتند . اين اقليت منافع جمهور را محو و نابود نمىكند . رفتار آلمانها با اهالى مستعمرات خود طورى بوده است كه بيم و وحشت دارند . آتيه آن مستعمرات بايد براى بوميان حوالت شود . خاتمه . ( پايان سخنان للويد جرج )
با آن مذاكرات رئيس الوزراى فرانسه و بيانات رئيس جمهور امريكا و اين فرمايشات آقاى للويد جرج محقق است صلحى واقع نخواهد شد ، مگر مقدرات عالم بالا همه آنها را واژگون و صلح را به زودى برقرار نمايد . للويد جرج تمام منافع جنگ را مىخواهد به خود و ياران خودش راجع كند و حال آنكه جز خودش تمام يارانش مغلوب آلمان و متحدين او شدهاند و روسيه قطعهقطعه شده و هرگز راضى به اينچنين صلحى نمىشوند . للويد جرج در باب مستعمرات آلمان آنطور نطق مىكند . بوميان افريقا را نيمهمتمدن و شيوخ آنها را قابل اداره كردن قوم مىداند . اما مصر و هندوستان و ايران و ترانزوال و ارانژ و ساير قطعات و جزاير عالم را كه اكثريت آن انگليسىنژاد نيست و به مراتب اهالى آن از اهالى وحشى مستعمرات آلمان متمدنترند و در تحت سلطه و اقتدار خودشان واقع شدهاند ذكرى نمىكنند . از مستعمرات فرانسه تونس ، الجزاير ، مراكش ، مادگاسكار و مستعمرات آسيائى او مثل آنام و غيره هيچ نمىگويد . از طرابلس كه هنوز هم راضى به تصرف ايتاليا نشده و جنگ مىكند و تمامشان عرب هستند حرف نزده . اما داخل ممالك عثمانى شده براى آن هزار قسم بيانات مىكند . الحق و الانصاف اگر من هم جاى آلمان و متحدين او بودم به اين صلح راضى نمىشدم . خداوند رحم كرد فاتح نشدهاند . اگر شده بودند چه تكاليف مىكردند .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 5028
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٥٠٢٨