پياده نظام امريكا وارد فرانسه شد و به صحراى جنگ رفت . آنها هم كلاه خودهاى مد قشون فرانسه را انتخاب و به قشون خود تقسيم كردند . جنگ هوائى كه ندرتا واقع مىشد حاليه يكى از محاربات عادى همه روزه محسوب مىشود و روزى نيست جنگ هوائى واقع نشود . در جائى خواندم كه در يك محاربه يكصد و دوازده « درى ژابل » و آيروپلن فرانسه جنگ مىكردهاند . همينقدر هم مال طرف بوده . دويست و بيست و چهار عفريت هوائى در حال جنگ ميان زمين و آسمان خيلى تماشائى و ديدنى بوده است . روسيه مغشوش است . آلمان و اطريش پس از نااميدى از صلح روسيه شروع به جنگ نمودهاند و متصل شكست مىدهند احتمال حمله به پطروگراد هم مىرود ، گويا دولت موقتى از پطروگراد به مسكو منتقل شده باشد . اكثر اهالى روسيه مايل به صلح با آلمان بودند ، ليكن دولت به چندين دليل بر خلاف اكثريت ادامهء جنگ با آلمان را تصويب كرد :
اولا روسها مبلغ هنگفتى از سابق به فرانسه مديون بودند و در اين سه ساله هم تا حلقومشان زير بار استقراض انگليس و ژاپن و امريكا رفته است .
ثانى همان ساعت كه متاركه يا صلح با آلمان سر مىگرفت صداى توپ ژاپن و چين پطروگراد را به لرزه مىآورد و يحتمل به فرمان و امر انگليس دولت افغانستان هم به تركستان روس حمله مىآورد و باز احتمال كلى مىرفت به پول و كمك و همراهى انگليس با نفرت عمومى كه از روس و روسيه در ايران حكمفرماست ما هم داخل جنگ شده و از سه سمت حمله به خاك روسيه بياوريم . روس ناتوان ، خسته ، وامانده با اين اغتشاش و عدم ديسيپلين از چنگال خصم كهنه فرتوتى نجات نيافته گرفتار دشمنى قوى تازه نفس بشود كه به مراتب هولناكتر از آلمان باشد و كجا ممكن بود كه اين قشون و ادوات و آلات و توپهاى سنگين را از سرحدات آلمان و اطريش و عثمانى به اقصاى شرق با عدم وسايل حملونقل انتقال بدهد . چنانچه در جنگ ژاپن كه همه قسم آسايش داشت و اوضاع جنگى هم به اين سختى و گرانى نبود نتوانست .
ثالثا اطمينان نداشت كه آلمان با اين گرفتارى بتواند به مواعيد خود وفا كند . لهذا جنگ با آلمان را كه خوبدان گرفته بودند و لوازمات جنگى آن را هم در محلهاى خود داشتند ترجيح دادند تا جنگ با دشمنهاى سهمگين تازه نفس كه انگليس قبلا براى او تهيه ديده بود .
بارى من باز ميرآخور را اوان فرستادم . هردو سياهه و اختلاف آن را جداگانه نوشتم و گفتم بگو اين سياهه را شما به ميل و رضاى خود داديد ، تغيير و كسر آن به هيچوجه شايسته نيست .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4886
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٨٨٦