فخر الملك حاكم تهران - جنرال سايكس
فخر الملك دو روز است حاكم طهران شده . امروز جبهء ترمه پوشيده آمده بود . مردم مىگويند دو ماه حكومت او دوام خواهد كرد . ميان آفتاب سوزان همه ايستاده منتظر بودند . در اين بين جنرال روسى فرماندهء بريگاد قزاقخانه با صاحبمنصبان قزاق وارد شدند . دو نفر سفيدپوش كلاه انگليسى سفيد با پرهاى سفيد به سر و لباس نظام هندوستانى با او بودند كه تمام سرها كشيده شد نظاره به آنها كردند . ناصر الدوله كه نزد ما ايستاده بود گفت جنرال ساكس و معاون اوست . خيلى مفصل آقا را تماشا كرديم . كامل است ، قد بلندى دارد . با جنرال فرانسه صحبت مىكرد . پچپچ ميان مردم افتاد و مدتى گذشت تا شهاب الدوله ايشيك آقاسىباشى آمده جنرال ساكس را به باغ برد . نيم ساعت از اين مقدمه گذشت ، مجددا آمد معاون او را هم برد . به فاصلهء يك ربع ساعت اعليحضرت براى سلام تشريف آوردند . قد شاه بلند شده شكمش كه خيلى داشت بزرگ مىشد كوچك شده و برعكس سابق خوشتركيب شده . جيقه زده بودند ، شمشير بسته بودند . موزيك سلام زدند . شاه ايستاد . تا آخر آن دست بالا نگاه داشته بود . موزيك كه تمام شد شاه جلوس كرد . خيلى آرام گفت عيد به همه مبارك است .
خطبهخوانى شمس الشعرا
شمس الشعرا پدر شهاب الدوله و لسان الحكما كه سابقا شاعر سلام بود حاليه مخاطب سلام بود و جوابى به دعا و ثناى شاه عرض كرد . خطيب سابق تبريزى كه از عهد مظفر الدين شاه بود و خيلى خوب خطبه مىخواند ناخوش بود خطيب برادر معتمد الشريعه را آورده بودند آغاز خطبه كرد . چهار كلمه نگفته شلوغ كرد و نتوانست بخواند . شهاب الدوله تردستى كرده فورا برادر كوچكش « 1 » كه بهجاى شمس الشعرا حاليه شاعر سلام است صدا زد . او خيلى زود بناى خواندن شعر را گذاشت . شعر تمام نشده شاه برخاست بازايستاد تا موزيك سلام تمام شده و به عجله به باغ رفت .
حرف سايكس - تدبير ايرانى
ما همانجا ايستاده بوديم افخم الدوله آمد گفت مىدانيد سلام براى چه دير شد و شاه هم خيلى مختصر كرد ؟ گفتيم نه . گفت جنرال ساكس گفته بوده است من هم جنرال انگليس و رئيس ژاندارمرى ايرانم ، بايد طرف ديگر مقابل جنرال روس رئيس بريگاد در
هامش
( 1 ) - حسام شمس ملك آرا ملقب به حسام الحكماء . ( مسعود سالور )