مذاكره به عمل نيامده .
درخصوص راهآهن ماوراى ايران استفسار شد . شنيده مىشود دولت انگليس در ايجاد يك چنين خطى با روسها ضديت مىكند آيا براى آن جناب ممكن است عقيدهء خود و نقطهنظر اولياء دولت امپراطورى را بيان فرمايند ؟ وزير مختار معظم له عقيدهء خود را بدينگونه اظهار داشتند نقطهء اختلافنظرى در تعيين طريق اين خط است چه كه اولياء دولت روسيه مايلند خط عبور راهآهن ماوراى ايران از شمال غربى به جنوب شرقى مملكت باشد ، ولى دولت انگليس مايل است از شمال غربى تا به جنوب و خليج فارس كشيده شود .
راجع به خزانهدارى و اينكه در بعضى از نقاط شمالى ضديتى با مأمورين خزانهدارى مىشود و مخصوصا در آذربايجان حاجى شجاع الدوله مداخله به امور ماليه كرده و مستقيما مالياتهاى آنجا را جمعآورى نموده و با خزانهدارى ضديت مىكنند استفسار شد ، وزير معظم در جواب بيان داشتند راجع به اين موضوع از طرف اولياى دولت ايران نيز شكايتى شده ولى البته معلوم است سابقا ترتيب صحيحى در امور ماليات نبوده و پيشكاران ماليه هركدام به يك نحوى ماليات مملكت را جمعآورى مىنمودند . ولى حاليه كه يك ترتيب جديدى داده شده به واسطهء عادى نبودن اهالى به اوضاع جديد ناچار بعضى گفتگو و وقايعى رخ مىدهد و به عقيدهء جناب ايشان مسئلهء مهمى نيست ولى جناب ايشان تعجب داشتند از بعضى كسانى كه پيش ايشان آمده اظهار مىدارند چونكه در تحت حمايت دولت امپراطورى روس هستند نبايد ماليات املاك خود را به دولت ايران بدهند .
در موضوع آذربايجان استفسار شد آيا دولت روسيه تنها ميل به امنيت آذربايجان دارند يا اينكه خزانهدار شخصى حاجى شجاع الدوله كه منفور عامه است مىباشند ( در اين سؤال يا اينكه خزانهدار شخصى حاجى بايد صحيح نباشد و اشتباهى شده باشد ) و چنانچه اولياى دولت ايران در مقام عزل حاجى شجاع الدوله و اعزام يك حكمران مقتدرى كه طرف اعتماد دولت روسيه باشد برآيند منافى منافع دولت امپراطورى نخواهد بود ؟ جناب وزير مختار اينطور بيان داشتند در اين موضوع دستورالعمل صحيحى به ايشان نرسيده ولى اولياى دولت روسيه با حاجى شجاع الدوله دوستى دارند و علت مناسبات دوستانهشان هم اين است كه حاجى شجاع الدوله پس از آن دورهء هرجومرج چند ساله توانسته است امنيت را در آذربايجان برقرار نمايد . ولى هنوز گفتگوى تغيير او از طرف اولياء دولت ايران رسما نشده بنابراين راجع به اين موضوع جناب ايشان نمىتوانند عقيدهء خود را اظهار بفرمايند .
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4084
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٠٨٤