انديشه دارند از اينكه خداى نكرده دورهء هرجومرج مكرر بشود و اگر بر خلاف انتظار دورهء هرجومرج مجددا جلوهگر و شروع شود اولياى دولت روسيه در خيالند كه يك تغييراتى در مشروطيت و قوانين موضوعهء ايران بدهند كه يك مشروطهء صحيحى باشد و اين براى اين است كه به مناسبت قرب جوار و همسايگى ايران با مملكت امپراطورى چنانچه دورهء هرجومرج تكرار بشود منافع روسيه در معرض خطر خواهد بود و به علاوه براى خود ايرانيها نيز بهتر است كه يك مشروطيت متينى را دارا باشند .
راجع به معاهدهء 1907 اشعار مىكند به صرفهء ايران است يا نه ؟ جواب مىدهد كه اول ايرانيها گمان مىكردند كه مقصود تصرف و استيلاى ايران بود و حال آنكه شرط اول معاهده حفظ استقلال ايران است ( كه چه خوب حقيقة حفظ نمودند كه از اين بهتر متصور نيست ) ولى نتايجى كه در آتيه از اين قرارداد حاصل مىشود قدرى مشكل است پيشگوئى نمود و بديهى است كه پيغمبر شدن مشكل است ، ولى جناب ايشان هيچ شبهه ندارند كه اگر اولياء دولت ايران وطنپرستى خود را اعمال نموده و از اختلافهائى كه گاهگاهى فيمابينشان به ظهور مىرسد صرفنظر و احتراز بكنند ترديدى نيست امور مملكت پيشرفت كرده كاملا موفق به اداى وظائف خود در تهيه مقدمات ترقى و سعادت براى مملكتشان خواهند گرديد و معاهدهء 1907 خطرى را براى ايران نخواهد داشت .
در حالتى كه ايشان حس مىكنند ميان اولياء امور ايران و رجال واقف و داناى به امور يافت مىشود كه شايد در روسيه هم نظيرش كمتر پيدا مىشود بنابراين در صورتى كه اختلاف فىمابين خودشان را تصفيه ننمايند چگونه موقعيت در حصول مرام را حاصل مىكنند و بديهى است اگر اين اختلاف امتداد پيدا كند خود پيشآمدهاى طبيعى مقدمات خرابى ايران را تهيه خواهد نمود . بايد دولت خودش بنفسه حافظ خود بوده باشد . دولت و مملكت كه سهل است در زندگانى شخصى هم همين ملاحظات رعايت مىشود . اگر يك فردى از عهدهء حفظ و نگاهدارى اداره خودش برآمد بالطبيعه همواره مصون و محفوظ خواهد ماند .
در موضوع منطقهء بيطرف سؤال مىكند جواب مىگويد سياست مخصوصى را در آنجا تعقيب نمىكنيم فقط ملاحظهء منافع اقتصادى و خطوط راهآهن را در نظر داريم اما چرا يك منطقهء بىطرفى معلوم شده اين معاهده پس از جنگ روس و ژاپن بسته شد و آن وقت مناسبات ما با انگليس چندان صميمى نبود و نخواستيم مجاورت ارضى باهم داشته باشيم كه توليد بسى اشكالات نمايد .
در مسئلهء ژاندارمرى استفسار شد كه در صورتى كه تشكيلات ژاندارمرى در تمام نقاط ايران توسعه پيدا كند و وسايل تأمين فراهم نمايد آيا دولت روسيه تصور فرمودهاند
روزنامه خاطرات عين السلطنه ( فارسى ) — صفحة 4082
مساهمون: قهرمان ميرزا عين السلطنه
ص٤٠٨٢