بودم . ديدم يك نفرى را دو نفر زيربغل گرفته نالهكنان مىآورند . به زحمت زياد از نهر گذرانده آوردند جلوى من . ارباب اين شخص سه ماه است تب مىكند ، قوت ندارد ، قدرت ندارد ، دوائى مرحمت شود ، معالجه گردد . من با حال كسالت نبض گرفته زبان ديده گفتم خوب مىشود . نان كم بخورد آش بخورد . اين رفت . قدرى گذشت ديگرى را با چهرهء زرد و حال خراب لرزان لرزان آوردند . حصبه گرفته سيزده روز است . گفتم سختى مرض گذشته شب چهارده و شانزده عرق مىكند . ارباب دوائى مرحمت كنيد .
[ گفتم ] مزاج شما عادت ندارد مرض شدت مىكند . اين را هم بردند . باز يك نفر را به حال خيلى خراب زير بغلش را دو نفر گرفته مىآوردند و او قدم به قدم مىايستاد . من پرسيدم اين ديگر كيست . گفتند مريض نيست پيرمردى است از صد سال تجاوز دارد براى انعام آمده . گفتم همانجا بماند آنقدر زحمتش ندهيد ، انعام را من خدمت ايشان روانه مىكنم . محكمهء طبابت ما سر آمد ناهارى خورده كمى خواب كردم .
پس از برخاستن برادرزادهء جلال مدانى آمد و كاغذ كوچكى از بغل خود بيرون آورد نوشته بود افراسياب خان جمعيت بادشتى ، كوشكى ، استلهبرى را جمع كرد . جلال و سيد بزرگ هم جمعيت اندج ناحيه را جبرا آوردند . مهدى هم آتان رفت . مىخواهند اينها فيشان به سر شما ريخته . مهدى هم آتانيها را به سمت قلعه ببرد . زود خودتان را قلعه برسانيد . گفت مكتوب از كامران بيك است .
رت رت « 1 » ، « الفرار »
شوراى عسكريه كرديم . ديديم ده شب هم اينجا بمانيم با اين وضع رعيت نمىآيد .
قلعه هم جز چند نفر آدم و دو تفنگ كسى نيست . آراء به رفتن قرار گرفت . « رترت » كرديم ( فرار ) . كاغذى به فيشانيها نوشتم محض آسايش شما رفتم ، اما دير يا زود مال الاجاره گرفته مىشود . بهتر آن است خودتان آورده مثل ساير جاها بدهيد .
دو ساعت به غروب مانده بود سوار شديم . ما كه از حدود فيشان گذشتيم ديديم رعايا از كوه زن و مرد سرازير شده وارد خانههاى خود شدند . از دهك و مدان گذشته اكرم آوهاى آنجا رسيد . حكايت كرد افراسياب خان كاغذ شما را خواند متغير شد .
خير الله كوشكى را خواست و جمعيت جمع كرد . جلال را هم تفنگ داد اندج ناحيه فرستاد . خير الله آمد گفت بدون حكم سپهدار من اين حركت را نمىكنم . افراسياب خان اوقاتش تلخ شد تغيّر كرد . او اعتنا نكرده مراجعت كرد . الموتيها كه جمعيت رودبار و
هامش
( 1 ) -Retraite- عقبنشينى