مىداد . آن وقت از درس شاه باز گفت كه الان نزد ملا باشى مشغول قرائت قرآن بودند .
بعد خود شاه گفت تاريخ مىخوانم ، « اخلاق مصور » مىخوانم . شاهزاده عرض كردند شما روسى خوانده بوديد ، فرمودند بله . فرانسه هم مىخوانم . چندى است مجددا روسى هم مىخوانم . معلم روسى شاه را خارج كرده بودند . سفارت پرتست كرد كه پس معلوم مىشود به كلى شما با ما ضديت داريد و اين خلاف دوستى ما است . ناچار مقرر شد بيايد و بعد از ناهار شاه را درس بدهد .
مذاكره با احمد شاه
شاهزاده عرض كردند علم بهترين هنرها و چيزهاست خصوصا براى شاه . اميدواريم قبلهء عالم يك شاه با علم ، با فهم تربيت شده بشويد كه در ظل مرحمت قبلهء عالم همه اهل ايران به مدارج عاليه و ترقيات فوق العاده نايل شوند . بعد شاه پرسيد شما چند دفعه فرنگستان رفتهايد ؟ عرض كردند دفعهء اول با شاه شهيد . كجا را ديديد . بيشتر مملكتها را .
انگليس رفتيد . بله قربان . اسپانيل و پرتگال . خير نرفتيم . چند ماه سفر طول كشيد . چهار ماه و نيم . خيلى خوب گردش كرديد . سفر دوم كى بود . در هزار و سيصد به تهنيت و تبريك تاجگذارى امپراطور روس . الكسندر سيم . بله قربان . پاى تخت آنها پطرزبوق است اما تاجگذارى مسكو مىآيند اين طور نيست عمو جان . شاهزاده عرض كردند بله قربان اين طور است . پطرزبوق هم رفتيد . سفر اول با شاه شهيد بله . آنجا خيلى سرد است . موثق الدوله گفت خيلى و ما در پطرهوف ييلاق امپراطور رفتيم . فرمودند ديگر آنجا چقدر سرد باشد . آن شهر ييلاق لازم ندارد . شاهزاده عرض كرد انشاء الله قبلهء عالم پس از تحصيلات به تماشا مىرويد . موثق الدوله عرض كرد زود زود زبان ياد بگيريد كه اگر آدم زبان نداند هيچ لذت نمىبرد . شاهزاده عرض كرد بله اينطور است . من عرض كردم همه پادشاهان فرنگ چند زبان مىدانند . اينجا موثق الدوله « 1 » عرض اول را فراموش كرده گفت شاه بايد به زبان خودش تكلم كند . شاهزاده گفتند آن در مواقع رسميه و آمدن سفرا است و الّا شاه به هر زبان صحبت كند خوب است . موثق الدوله گفت ملا باشى تنها خوابش برده و رفت آنجا . شاه فرمود من چندى است نزديك صبح گرمم مىشود و عرق مىكنم از رخت خواب بيرون آمده لخت مىنشينم . احمد خان خواجه عرض كرد اطاق تحتانى است دم مىكند . شاه فرمود پس چرا تابستان دم نداشت و من كلافه نمىشدم .
گفت درها باز بود . فرمودند حالا هم يك در باز است . اما من امسال گرما خوردم . رو به
هامش
( 1 ) - اصل : موثق الملك