احوال خراسان
از اعدل الدوله احوالات خراسان را جويا شديم گفت مجددا انجمنى در مشهد برقرار شده كه عضو اعظم آن حاجى معين شده است ، اما نزاع باقى است و متصل از طرفين آدم كشته مىشود . نير الدوله نيشابور مانده جرأت حركت ندارد . سردار منظم نايب الحكومه كه از طهران رفته در ارگ متحصن است . در ترشيز شوكت الملك رئيس ايل تيمورى مستقل [ شده ] و انجمن داير كرده ، در خواف سالار خان بلوچ ، در تربت اسد الله ياور . آنوقت شروع به حكايت اين سه نفر را كرد كه من عين آن را مىنويسم .
سالار خان بلوچ
سالار خان رئيس يكى از طوايف كوچك بلوچ است كه [ خود ] پانصد تومان ماليات بده از شانزده هزار تومان ماليات ايل بلوچ است . اين شخص هميشه ياغى حاكم تربت بود نه فرمانفرماى خراسان و اين پانصد تومان را نمىداد . دو سال قبل كه مميزى خراسان را كردند نهصد تومان به آن پانصد علاوه شد و من حاكم تربت شدم . قدرى سالار خان هرزگى كرد ماليات را هم كه از قديم نمىداد ركن الدوله شوكت الملك را مأمور كرد او را دستگير كند . لاعلاج به من التجا آورد كه من در تحت حكومت شما هستم ، نگذاريد ستمى به من برسد . من فوز عظيمى دانسته پيغام دادم پس ماليات مرا بده تا من حمايت كنم . آن پانصد تومان قديم كه هيچوقت ندادهاى مال شما ، نهصد علاوه را بده . او هم داد . جنگى هم با شوكت الملك كرد چند نفر كشته شد . من حمايت كردم شوكت الملك هم ديد صرفه ندارد معاذير آورد . ركن الدوله آنها را خواست و ساكت شد . ميانه من نهصد تومان خود را گرفتم . اين مطلب اينجا بماند .
شجيع الملك نود ساله
اسد الله ياورى بود در تربت كه اغلب شجيع الملك سرتيپ نود سالهء فوج قرائى با او عداوت كرده نمىگذاشت داخل عمل فوج شود و متصل با هم زدوخورد داشتند .
علينقى خان شجيع الملك از معمرين در جنگ هرات محمد شاه ( كه آنوقت محمد ميرزا بود ) سلطان فوج بوده . من كه رفتم آنجا اسد الله ياور احكاماتى از طهران و سپهسالار داشت كه حكما و حتما داخل فوج باشد . من احكامات او را مشهد فرستادم ركن الدوله هم امضاء كرد . دويست نفر كه دو دسته باشد به او دادم . شجيع الملك « 1 » بعد از دو سه ماه
هامش
( 1 ) - عين السلطنه ابتدا لقب اين شخص را شجيع السلطان در همه موارد تا آخر نوشته بود ولى بعدا چند مورد را به شجيع الملك اصلاح كرده و چند مورد به همان صورت غلط باقى مانده است . خوانندگان -