گذشت . ايشان وارد شدند مثل برج زهرمار .
مسئلهء تلگراف
قرارنامه قراءت شد . بدون آنكه شاهزاده توضيح بدهد هيچكس قبول نكرد . آنوقت مفاسد آن را شاهزاده گفت . مختصرش اين است . اول كه آن سيم را كشيدند دولت ايران از منافع آن آگاه نبود . يكسيم را به دولت دادند با سالى دوازده هزار تومان نقد و آنچه هم مخابره از ايران به خارجه بشود قيمت آن را ده كلمه دو ريال ( دو قران و دهشاهى ) حق العبور به ما داده مابقى را خودشان ببرند . در ايام عين الدوله مدت منقضى شده باز محرمانه تقديمى گزاف دادند و ده ساله تجديد كردند و سالى هيجده هزار تومان به دولت ، سالى هزار تومان به رئيس تلگراف با آنچه حق العبور سابقا بود دادند كه فقط حق العبور سالى ده پانزده هزار تومان بيشتر مىشود . حالا اينها براى ابقاى آن قرارنامه و دو قرارنامهء ديگر كه ذكر شده اين تدبير را كردهاند . در صورتى كه ما لازم نداريم تير چوبى مبدل به آهنى شود و براى آن صرفهء غيرمعلوم از اين نفع زياد بگذريم . اين دفعه كه مدت قرارنامه منقضى شد اگر با مجلس باشد مىتواند سالى يك كرور اقلا نقد بگيرد و سيم را به آنها واگذار كند و آنها مجبورند بدهند چنانچه به دولت روس و عثمانى سالها است مىدهند .
آقاى عماد السلطنه گفت شارژدفر روس به خودم گفت براى پنج روز كه سيم پاره شد دولت ايران روزى پنج هزار منات بايد خسارت كمپانى را بدهد . پس معلوم مىشود روزى دو هزار و پانصد تومان عايدى دارد . تبديل تيرچوبى به آهنى آن راه در مقابل اين امتياز مستهلك است و نبايد قبول كرد . آخر گفتيم براى سعد الدوله و سرگرمى او نوشته شود آن سه امتياز را روانه كند ، اما راپرت مفصلى در ضرر اين كار نوشته حضور مبارك ببريم تا مبادا شاه را مجبور به امضاء كنند ، مثل حكايت پوست بره . اگرچه گفتند آن اجارهنامه است نه امتيازنامه .
حالا در اين انقلاب مملكت كه مىدانيم چيزى براى ما نمانده و نمىگذارند بماند اين امتياز را چرا دولت انگليس مىخواهد . من پيش خود تصورى كردهام كه اگر مجال شد منبعد خواهم نوشت . « 1 »
هامش
( 1 ) - مختصرا مىنويسم . از جلفا تا اصفهان جزو منطقهء تقسيم روس است . انگليس از آن مآلانديشى كه هميشه دارد مىخواهد تا روسها اقتدارشان كلى نشده سى و پنج سال قرارنامهء خود را تجديد كند . يك خط تلگراف و نفوذى هم در عربستان آنجا كه منفرد و معلوم نيست جزو كيست دارا شده باشد . ( يادداشت مؤلف در حاشيه ) .