همدان
شاه به حضرت و الا فرموده بودند خوانين همدان تمام نظم آنجا را به عهده گرفتند و گفتند ريش يك نفر را به دست ما بدهيد اسما حاكم باشد آنوقت امجد الدوله را پيدا كردند . ملاحظه كنيد همچو حاكمى مىتواند عدالت كند . تمام رعيت همدان از خوانين شكايت دارند ، بايد برحسب انتخاب خودشان حاكم فرستاد ، آن هم در همچو موقع باريك . بله معلوم است امجد الدوله دو سال است حكومت قزوين را مىكند . قريب سى هزار تومان حقوق مردم ، قيمت جنس باقى است . براى آسودگى خودش و خوردن اين مبلغ بعلاوه آنچه از همدان امسال بگيرد جزئى تقديمى داده ديگران نمىدهند و نخواهند داد . با اينحال فاتحهء همدان را بايد خواند . آنجا هم مثل گيلان و اصفهان مىشود . مردم مشروطه نمىدانند چيست ، از ظلم گريزان هستند و عدالت مىخواهند .
دكاكين به همان حال سابق است . جماعت سفارت عثمانى باقى است . جمعى هم با آقا سيد على يزدى و افجهاى در حضرت عبد العظيم مىباشند . حاجى امين ضرب هنوز سفارت است . پولها را خورده سر مردم بىكلاه است . سردار منصور هم مجددا آنجا رفت . معز السلطان و سه برادرش بنى اعمام سردار منصور به همراهى سپهدار اسباب انقلاب رشت شدند .
روزنامهها
دو نمره روزنامهء « نسيم شمال » از رشت آمده بود ، يك نمره روزنامهء « مساوات » از تبريز كه سيد محمد رضا آنجا رفته و چاپ كرده ، يك نمره هم « صور » كه ميرزا على اكبر خان دخو در سويس طبع كرده بود ديدم . مطالب آنها معلوم است :
حريف مجلس ما خود هميشه دل مىبرد * على الخصوص كه پيرايهاى بر او بستند
اما روزنامهء « صور » به نظر من در سويس طبع نشده بود . « 1 »
شنبه 20 - عصر سواره با شعاع الدين ميرزا و حاجى افخم الدوله حضرت عبد العظيم مشرف شديم . هوا بسيار خوب بود . جمعيت مرد خيلى زياد بود ، اما تمام افسرده و پريشان خاطر .
حاكم گلپايگان
شاهزاده معتضد السلطنه كه حاكم گلپايگان و خونسار شده در باغ سراج الملك نقل
هامش
( 1 ) - از روى روزنامهء صوراسرافيل كه در سويس چاپ مىشد يك شماره در تبريز ( ظ ) تجديد طبع شده بود . ( ا . ا . )