شدهاند . معلوم نشد اگر تاجرباشى روس است بيرق عثمانى چرا زده .
در باب نظام الملك عرض كرده بودند فرموده بودند هرچه خواست داديم . تجارت هم ضميمه شد . چه عدليهاى و چه تجارتى .
رفعت السلطان نوشته بود تجار رشت خيلى شكايت دارند و نوشتهاند ارمنى [ ها ] و قفقازيها متصل آدم مىكشند و جريمه مىكنند . در حقيقت تلافى ارمنىكشى قفقازيه را سر گيلانيها درمىآورند . سپهدار هم فعلا مقهور و دچار حضرات است . دور نيست جان به در نبرد . از قزوين هم نوشته بود [ ند ] چند نفرى در تهيهء افساد هستند . شبنامه و اعلان نشر مىكنند . هزار نفر مصلح براى شهر كم است چهار نفر مفسد زياد . فعلا مملكت ايران [ به ] قمارخانهاى مىماند كه سر تاج و تخت آن متصل بازى مىكنند . شاه دشمنى پيدا كرده كه آدم معين جاندارى نيست و هركس مىتواند به آن اسم دشمنى كند . هركس هم از حال ايران و مذهب ما خبر ندارد تمجيد و تعريف مىكند . اين وزراى ما هم به جاى آنكه اين عداوت را تخفيف بدهند به ازدياد آن كوشيدند . آنچه معلوم است فقط شاه است و صدراعظم و سپهسالار . ساير [ ين ] دخالتى ندارند .
وزراء و مقبره
نظام الملك يكى از وزراى مسئول است . سه روز قبل مىگفت من اطلاع ندارم و به صلاح من كار نمىكنند . قوام الدوله توسط افخم الدوله براى حضرت و الا پيغام داده بود من هيچكاره هستم . امين الدوله و مخبر الدوله را هم كاملا مىشناسيم قابليت و استعدادى ندارند . بلى يك نفر ديگر هم هست اگر هم داخل نباشد خودش را جبرا داخل مىكند و آن سعد الدوله پدر ملت است . من گمان مىكنم در اين مقبره همه را از سابق صحبت مىدارند كه امروز را در تصور داشتيم آنوقت از دروغ سواد عريضه و صورت راپرت عرايض حضورى جعل مىكنند و بر همديگر تفاخر مىكنند كه آنقدر دورانديش و مآلبين بودند كه ابدا به درد امروز نمىخورد . ناهار چاى ، غليان هم بيش از اين مجال نمىدهد . اگرچه صدراعظم به كلى ضد سپهسالار است ، چاى نمىخورد غليان نمىكشد . امّا سپهسالار هنگامه مىكند . يك روز مىگفت اگر به من بگويند در شيراز يك نفر غليان را ترك كرده من اينجا به شدت اوقاتم تلخ مىشود . اگر به غير آن صحبت مىدارند پس چرا در خارج نتيجهء خوشى بروز نمىكند . بلى ما حرفهاى آنها را نمىشنويم ليكن اثرش را مىبينيم .