كابينهء وزرا هم به زور مجلس عوض شده جماعتى از « كنتر رواليست » « 1 » بر ضد مستبد به رياست و صدارت حلمى پاشا برقرار شدند .
آقاى عماد السلطنه مىفرمودند روزنامهء فرانسه مفصلا نوشته بود همان عبارات كه در مجلس ما گفته مىشد ، متصل آنجا مذاكره است . از صدراعظم توضيح خواسته بودند . جواب داده بود امروز نمىتوانم . آنوقت كاغذ نوشتند باز نيامد . بعد جدا و اكيدا عزل او را خواستند . سلطان از اين بابت اندكى متغير شده است . آقاى عماد السلطنه مىفرمود از سياق كلمات آنها و ترتيب مجلس به نظر من مىآيد شبيه ايران بشود . خود روزنامهنويس هم اين تصور را كرده بود .
كميتهء ستار - رشت
برادر معاون دفتر از رشت آمده مىگفت يك انجمن ايالتى در خانهء سردار منصور كه سپهدار منزل دارد برقرار كردهاند . چند كميته از قبيل جنگ و عدليه و اصلاحات . يك كميته هم « كميتهء ستّارى » است كه محل آن مخفى است و اجزاء آن را كسى نمىشناسد .
بيشتر احكامات از اين كميته مىرسد . شايد اين كميتهء مخفى خود سپهدار باشد . متصل هم پول مىگيرند . چهل ساعته مهلت مىدهند ، اگر نداد فورا هلاك مىشود . متصل سنگربندى مىكنند . دو عرابه توپ كوهستانى كه آنجا بود « كولاس « 2 » » آن را توپچيها برداشته مخفى كرده بودند . نه نفر آنها كشته مىشود . مابقى را به زور شكنجه بروز آورده « كولاس » را مىگيرند . الان گيلان مشروطهء صحيحى است . اما در جائى كه مشروطه باشد اينطور به جبر و عنف بلكه به قتل بايد پول گرفت ، نمىدانم . مىگفت گيلانيها دچار زحمت كلى شدهاند و مشكل است به اين زوديها دست از سرشان بردارند . جنسا هم سپاهى و لشكرى نمىباشند و طالشها را به كمك خواسته بودند . آنها جواب داده بودند از سمت آذربايجان قشون مىآيد ، نمىشود اين جا را خالى گذاشت . سردار امجد طالش در قونسولخانه روس است . سايرين همراه شدهاند . اما متصل بايد پول بدهند .
گيلانى و مازندرانى مردمان فقير آرام بىشر و شورى هستند . در تمام ايران به سلامت نفس و تقدس آنها طايفهاى نيست . زوار گيلك مشهور است . سواى گرجيها كه تازه پيدا شدهاند . قفقازيها بيشتر از تركهاى آذربايجان هستند كه به مزدورى و عملگى روسيه مىروند ، چندى اقامت كرده يك « افى » پشت اسم خود گذاشته براى شرارت مراجعت مىكنند . اما اينها بدون تذكره چطور دولت روس مىگذارد رد شوند . خالى از
هامش
( 1 ) -Contre royaliste .- ضد سلطنت
( 2 ) -Kulas- دستگاه بستن عقب توپ