انّ الثّمار تمرّ قبل بلوغها * طعما و هنّ اذا بلغن عذاب
كارها را بوقت بايذ جست * كار بىوقت سست باشذ سست
و در هر شهرى از شهرهاى عراق و امّهات بلاد ضياع و ضريبه با خاصّ گرفت و از آن عهد باز سنجر سلطان اعظم شذ و خطبهء او از حدّ كاشغر تا اقصى بلاد يمن و مكّه و طايف و مكران و عمّان و آذربيجان تا حدّ روم برسيذ « 1 » ، و بعد از وفاتش 47 زيادت از يك سال خطبهء اطراف بنام او مىكردند « 2 » ، پاذشاهى مبارك سايه بوذ خذاى ترس خجسته لقا ، در عهد او خطّهء خوراسان مقصد جهانيان شذ و منشأ علوم و منبع فضايل و معدن هنر ، علماى دين را نيكو احترام فرموذى و تقرّب تمام نموذى و با زهّاد و ابدال نفسى تمام داشتى و با ايشان خلوتها كردى ، و در ملبوس تكلّفى نفرموذى بيشتر اوقات قباى زندنيجى پوشيذى يا عتّابى ساذه و نيمچهء پوستين بره داشتى ، امّا پيوسته بر تخت نشستى و آنچ خصايص سلطنت باشذ بنگذاشتى ، و چون جمله جهان او را مسلّم شذ و ملوك اطراف مسخّر گشتند و فرمان او در شرق و غرب نفاذ يافت امراى دولت و حشم او در مهلت ايّام دولت و فسحت اسباب نعمت طاغى و باغى شذند و چون دستى بالاى دست خوذ نديذند دست تطاول از آستين بيرون كشيذند و بر رعايا ستم آغاز نهاذند « 3 » ، مثل : اغنى الاغنياء من لم يكن للحرص اسيرا و اجلّ الامرآء من لم يكن الهوى عليه اميرا « 4 » ، مهتر توانگر آن كسى بوذ كه اسير حرص نباشذ و بزرگتر امرا آنكس شايذ كه هوا « 5 » برو امير نبوذ ، شعر « 6 »
بذانگه كه يا بى تنت زورمند * ز بيمارى انديش و درد و گزند
هامش
( 1 ) ر ك به ز ن ص 265 ، ا آ ج 11 ص 147 ،
( 2 ) الّا در بغداد ، « و لمّا وصل خبر موته [ اى موت سنجر ] الى بغداد قطعت خطبته و لم يجلس له فى الدّيوان للعزاء » ( ا آ ج 11 ص 147 )
( 3 ) ر ك به ز ن ص 276 ،
( 4 ) فقf . 19 a( 5 ) كذا فى ن ا و الظّاهر : هوى
( 6 ) شه ص 1619 س 7