Nizami's Leben und Werke und der zweite Theil des Nizamischen Alexanderbucher , mit persischen Texten als Anhang
( زندگى و آثار نظامى و دومين قسمت اسكندر نامهء نظامى به انضمام متن فارسى آن . ) كه در اين قسمت از كتابم از آن استفادهء زيادى خواهم كرد . باخر از تنها روش مطمئن تهيهء شرح حال قابل اعتماد شعراى ايران پيروى كرده است ، يعنى از اظهارات نامحقق دولتشاه و ديگر تذكره نويسان ايرانى « * » چشم پوشيده و غالبا اطلاعات خود را منحصر كرده است به بهترين منبع موجود ، يعنى به اشارات ضمنى خود شاعر دربارهء زندگيش . مثلا تاريخ مرگ نظامى را كه تذكره نويسان ذكر كردهاند ، از 576 ق - 1180 - 81 م ) به گفتهء دولتشاه ( ص 131 چاپ اينجانب ) تا 596 - 99 ق ( - 1199 - 203 م ) اظهار حاجى خليفه متغير است ، ولى باخر قطعا ثابت مىكند كه تاريخ اخير از همه درستتر است و علاوه بر آن سند تاريخى مهم زير را براى زندگى شاعر تنظيم مىكند . او در 535 ق ( - 1140 - 41 م ، ) در گنجه ( - اليزاوت پول حاليه ) زاده شد ، نخستين مثنويش ، يعنى مخزن الاسرار را كه يكى از مثنويهاى پنجگانهاش بود و مجموع آنها خمسه يا پنج گنج ناميده مىشود در حدود 561 ق ( - 1165 - 66 م . ) ؛ دومين مثنوى ، يا داستان خسرو و شيرين را در 571 ق ( - 1175 - 76 م . ) ؛ سومين مثنوى يا داستان ليلى و مجنون را در 584 ق ( - 1188 - 89 م . ) ؛ مثنوى چهارم يا داستان اسكندر كبير را در 587 ق ( - 1191 م . ) ؛ و مثنوى پنجم و آخرين يا هفت پيكر را در 595 ق ( - 1198 - 99 م . ) نوشت و در سن شصت و سه سال و نيمگى در 599 ق ( 1202 - 3 م . ) بدرود زندگى گفت .
نام اصلى نظامى ، همچنانكه باخر نشان مىدهد ( ص 9 ) ، احتمالا الياس بوده و كنيهاش ابو محمد و لقبش نظام الدين ( كه تخلصش از آن مشتق شده است ) . پدرش يوسف بن زكى مؤيد در دورانى كه شاعر هنوز جوان بود درگذشت ، و مادرش نيز كه از خانوادهء يكى از اشراف كرد بود به نظر نمىرسد كه تا ديرى پس از مرگ شوى خويش
هامش
( * ) عوفى كه معاصر نظامى بوده و به آسانى مىتوانسته است اطلاعات موثقى دربارهء او به ما بدهد ، مطابق معمول خويش به هنگام ذكر اين شاعر نيز ( ج 2 ، ص 296 - 97 ) به برخى لفاظيهاى مهمل و بىمزه اكتفا مىكند .