را در سنين پيرى سروده و تقريبا اندكى پس از اتمام آن در 526 ق ( - 1131 م ) درگذشته است . عوفى طبق معمول در لباب الالباب ، ( ج 2 ، ص 252 چاپ اينجانب ) هيچ گونه اطلاعى از زندگانى او به دست نمىدهد حال آنكه ، اطلاعاتى را كه اته خاطر نشان مىكند « * » با تواريخ ياد شده در مقدمههاى حديقه مغاير است ، و نشان مىدهد كه شاعر پس از معزى زنده بوده و پيش از 544 ق ( - 1150 م ) وفات نكرده است
آثار سنايى تا آنجا كه بدست ما رسيده ، عبارتست از : هفت مثنوى و يك ديوان از مثنويهاى فوق تنها حديقة الحقيقه تا اندازهيى مشهور است . شش تاى ديگر ، يعنى طريق التحقيق ، غريبنامه ، سير العباد الى المعاد ، كارنامه ، عشقنامه و عقلنامه بسيار نادر است و من هرگز آنها را نديدهام . « * * » نسخههاى ديوان فراوان نيست ؛ ولى در سال 1274 ق ( - 1857 - 58 م ) در تهران چاپ سنگى شده است . اين چاپ به 271 صفحه بالغ مىشود كه هر صفحه داراى 45 بيت است ، و جمعا شايد دوازده هزار بيت را از قصيده ، ترجيعبند ، تركيببند ، غزل و رباعى شامل مىشود . حديقه بكرات با ديگر آثار سنايى ديده شده است ، و چاپ شرقى بسيار زيبايى از آن وجود دارد كه در 1275 ق ( - 1859 م ) در بمبئى صورت گرفته است . ما اشارات خود را بدان كتاب و به ديوان سنايى محدود خواهيم ساخت .
حديقة الحقيقه
حديقه ، كه به بهرامشاه سلطان غزنه تقديم شده است ، بيش از آنچه منظومهء صوفيانهء خالص باشد ، يك اثر اخلاقى و معنوى است ، شامل قريب يازده هزار بيت ، منقسم بر ده باب ، نخست در ستايش خداوند ، دوم در نعت رسول ، سوم در عقل ، چهارم در فضيلت معرفت ، پنجم در غفلت ، ششم در علايم بروج و افلاك ، هفتم در حكمت ، هشتم
هامش
( * ) فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء بادليان ، مجموعهء 463 ؛ فهرست كتابخانهء ديوان هند ، مجموعهء 571
( * * ) همهء آنها در شمارهء 346 / 3 نسخ خطى فارسى ديوان هند ( اته ، شمارهء 914 ) و نسخههاى ديگرى از همهء آنها بجز غريبنامه - در همان مجموعه موجود است .