خواجه او را آزرده و او خواجه را هجو گفته و روى به سرخس نهاده است .
چندى در سرخس بوده و از آنجا به مرو ، نيشابور و هرات رفته و سرانجام در حدود 518 ق به وطن مألوفش غزنين بازگشته است .
6 - همه تذكره نويسان نوشتهاند كه سنايى در آغاز كار به مديحه سرايى و عيش و عشرت روزگار مىگذاشته ، ولى در اواسط عمر از اين كار پشيمان شده و به زهد و تقوى و تعليم و تحقيق گرويده است ؛ و در سبب توبهاش داستانها آوردهاند كه از آن ميان داستان دولتشاه بسيار دلكش است .
7 - آثار سنايى تا آنجا كه شناخته شده چنين است :
الف - ديوان ، شامل بيش از 300 ، 13 بيت شعر از قصيده ، غزل ، قطعه ، رباعى ، زهديات و قلندريات كه بارها چاپ شده ، و پاكيزهترين چاپش به اهتمام استاد محمد تقى مدرس رضوى صورت گرفته كه چاپ دوم آن با اصلاحات و تجديد - نظرهايى در 1341 ش به وسيلهء كتابفروشى ابن سينا در تهران منتشر شده است . چاپ بسيار پاكيزه و منقحى نيز به وسيلهء مظاهر مصفا آماده و در سال 1336 ش به وسيلهء مؤسسه امير كبير در تهران منتشر شده است .
ب - كارنامهء بلخ يا مطايبهنامه كه قديمترين مثنوى سناييست ، و پيش از 508 سروده شده و ارزش آن به خاطر اطلاعاتيست كه دربارهء زندگى شاعر به دست مى - دهد . اين منظومه كه در زمان سلطان مسعود بن ابراهيم غزنوى سروده شده ، حاوى كمتر از 500 بيت است . اين منظومه در سال 1332 در غزنين ، و پس از آن در 1334 در تهران در مجلهء فرهنگ ايران زمين و بار ديگر در تلو مثنويهاى سنايى در سال 1348 ش به وسيلهء استاد مدرس رضوى در سلسلهء انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است . كتابى را كه در سال 1318 ش در شيراز به نام كارنامهء سنايى چاپ شده و در اصل نمكدان حقيقت از شفايى اصفهانيست ، البته نبايد با اين كتاب اشتباه كرد .
ج - سير العباد الى المعاد يا كنز الرموز ظاهرا دومين مثنوى شاعر است و او آن را در حدود سال 506 در سرخس به نام ابو المفاخر سيف الدين محمد بن منصور سرخسى ملقب به مفتى شرق سروده است . اين مثنوى چيزى كمتر از 800 بيت است
تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ( فارسى ) — صفحة 230
مساهمون: ادوارد براون
ص٢٣٠