شعرى در يكى از آثارش آشكارا نشان مىدهد كه عمر او دستكم به « هفتاد و اند » رسيده ، ولى چقدر پس از آن زندگى كرده باشد ، بهيچوجه نمىتوانيم تعيين كنيم . او در يكى از مثنويهايش به فتنهء تركان غز اشاره مىكند كه در 548 ق ( - 1153 - 54 م ) اتفاق افتاد ، درحالى كه يك نسخه از منطق الطيرش در موزهء بريتانيا ( صفحه آخر
Or . 1 , 227
) و نسخهء ديگرى در ديوان هند حاوى اشعاريست به تاريخ :
روز سهشنبه به وقت استوا * بيستم روزى بد از ماه خدا
پانصد و هفتاد و سه بگذشته سال * هم ز تاريخ رسول ذوالجلال
كه در آن هنگام از نظم كتاب فراغت يافته است . به علاوه عطار يكى از معاصران شيخ مجد الدين بغدادى ( يا خوارزمى ) و به گفتهء نفحات الانس جامى ( ص 697 ) از مريدان او بوده ، كه اين عبارت اخير ظاهراً از آنچه عطار خود در مقدمهء تذكرة - الاوليا ( چاپ نيكلسن ، ج 1 ، ص 6 ، سطر 21 ) گويد به وجود آمده است ، و شيخ مجد الدين در 606 ق ( - 1209 - 210 م ) ، يا 616 ق ( - 1219 - 20 م ) مرده است . قطعىترين مورد در يك فقره از مظهر العجايب آمده ، كه در آن از شيخ نجم الدين كبرى به صورت شخص فقيد صحبت مىكند ، و مىدانيم كه او همچنانكه در فصل پيش ياد كرديم ، به هنگام فاجعهء خوارزم در 618 ق ( - 1221 م ) به دست مغول كشته شد .
افسانههاى مربوط به عطار
بنابراين بايد نتيجه بگيريم كه عطار در آن سال زنده بوده و تولدش قبل از 545 يا 550 ق ( - 1150 - 55 م ) ؛ درحالى كه ، تا آنجا كه مىدانيم ، هيچ دليل متقنى بر گفتهء جامى ( نفحات ، ص 699 ) در دست نيست كه عطار در 627 ق ( - 1229 - 30 م ) به دست مغول كشته شده ، و بر گفتهء دولتشاه ( ص 191 چاپ اينجانب ) دربارهء كيفيت مرگ او اعتماد كمترى هست ، با اينكه سعى مىكند با تعيين تاريخ صريحى مثل 10 جمادى الثانى 627 ق ( - 26 آوريل 1230 م ) به داستان غير ممكنش جنبهء واقعى ببخشد . داستانهاى رايج ديگرى كه در زندگينامههاى متأخر عطار ديده مىشود :
شرح توبهء او ، شرح متبرك ساختن جلال الدين خردسال مؤلف بعدى مثنوى كبير