نجم الدين دايه
اكنون به نجم الدين ديگر مىرسيم كه به دايه معروف است و به گفتهء جامى از شاگردان نجم الدين كبرى و مجد الدين بغدادى بوده . در اثر بسيار مهمش مرصاد - العباد كه نسخهء نفيس كهنى از آن (
Or . 3 , 242
) مورخ 779 ق ( - 1377 - 78 م ) در موزهء بريتانياست ( در برگ
130 a
) نام كامل خود را ابو بكر عبد اللَّه بن محمد شاهاور ذكر مىكند و از مجد الدين بغدادى در مقام مرشد روحانى خود صريحاً با عنوان « سلطان عصر خويش » نام مىبرد (
17 a
) . از آثار ديگرش بحر الحقيقه بسيار مشهور است كه آن را پس از فرار از برابر مغول در تاختوتاز 620 ق ( - 1223 م ) در سيواس نوشته است . به گفتهء جامى ، در آسياى صغير به صدر الدين قونيوى و جلال الدين رومى نامدار پيوست . او در 654 ق ( - 1256 ) درگذشت .
شهاب الدين سهروردى
شيخ شهاب الدين ابو حفص عمر بن محمد بكرى سهروردى ديگر صوفى نامدار اين عصر است . او در رجب 539 ق ( - ژانويه 1145 م ) زاده شد و در 632 ق ( - 1234 - 5 م ) درگذشت . از جملهء شيوخ كه در طريقهء تصوف مرشد او بودند ، عمش ابو النجيب سهروردى متوفى 563 ق ( - 1167 - 68 م ) و شيخ كبير عبد القادر گيلانيست كه قريب دو سال زودتر وفات يافت . مهمترين آثار او عوارف المعارف و رشف النصايح است . نسخههاى اثر اولى فراوان است و دستكم يكبار در حاشيهء احياء العلوم غزالى در قاهره به چاپ رسيده ( در 1306 ق - 1888 - 89 م ) . ابن خلكان در مبحثى كه به دو اختصاص داده ( ترجمهء دوسلان ، ج 2 ، ص 382 - 84 ) برخى اشعار عربى او را نقل مىكند و از « جذبات » و « اشواق » عجيب كه وعظهايش در شنوندگان برمىانگيخت سخن مىراند و گويد كه « به سبب خردسالى ديدار او مرا دست نداد . » سعدى شيرازى كه از شاگردان او بوده در بوستان ( چاپ گراف ، ص 150 ) داستان كوتاهى دربارهاش دارد و در آن او را در حالى نشان مىدهد كه دعا مىكند :
« چه بودى كه دوزخ ز من پر شدى * اگر ديگران را رهايى بدى »