جرباذقانى
در فصلى كه از آل سبكتكين يا سلسلهء غزنوى گفتگو مىكرديم ، بارها فرصت مراجعه به تاريخ يمينى تأليف عتبى دست داد ، كه تاريخ سلطان محمود يمين الدوله غزنويست اين كتاب كه در اصل به زبان عربى نوشته شده بود ، در عصر مورد بحث ما به فارسى ترجمه شد . مترجم آن ابو الشرف ناصح جرباذقانى يا در تسميهء فارسى گلپايگانيست ، كه منسوب به گلپايگان ، جايى واقع در ميان اصفهان و همدان است . ريو كه مراجع متعددى را در موضوع مورد بحث ما ارائه مىدهد ( ص 157 - 58 -
Persian cata logue
) ثابت كرده است كه اين ترجمه در حدود سالهاى 602 - 7 ق ( - 1205 - 10 م ) صورت گرفته و در موزهء بريتانيا نسخهء قديمى از آن موجود است كه در 665 ق - ( 1266 م ) استنساخ شده است . در 1272 ق ( - 1855 - 56 م ) چاپ سنگى از اين كتاب در تهران منتشر شد و همين ترجمهء فارسى كتاب عتبى خود به وسيلهء درويش حسن به تركى و بوسيله كشيش جيمز رينولدز
Rev , James Reynolds
به انگليسى ترجمه شده است . ارتباط ميان آن و اصل عربيش به وسيلهء استاد نلد كه درج 22 صورت جلسات فرهنگستان قيصر
Sitzung sberichte der Kaizerlicher Akademie
( وين ، 1857 ، ص 215 - 10 ) به دقت مورد تحقيق قرار گرفته است . او اشاره مىكند ( ص 76 ) كه اين كتاب جز در مورد نامهها ، اسناد و اشعار كه متن عربى آن را از اثر عتبى نقل مىكند ، از نوع آزادترين ترجمههاست ؛ از آنجا كه قصد مترجم در كار ترجمه پيروى از رعايت دقت در ترجمهء تحت اللفظى عبارت پردازيهاى اصل كتاب نبوده ، در تغيير ، تعديل و تنفيح هرچه كه مىخواسته خود را آزاد دانسته است .
فتح بندارى
از خاندان سلجوقى نيز ، كه جانشين سلسلهء غزنوى شد ، تك نگارى مهمى به عربى موجود است . سومين و آخرين بخش آن ( كه اينك در سايهء چاپ نفيس هوتسما در دسترس محققان قرار دارد ) متعلق به اين ايام است . تاريخ مورد بحث كه بارها در فصول اين كتاب هنگام بحث از تاريخ عصر سلجوقى مورد استناد قرار گرفته ، در اصل