وسيلهء انوشيروان خالد كه بگفتهء عيون الاخبار « * » در 532 ق ( - 1137 - 38 م ) در گذشته به فارسى تأليف شده است .
بعدها اين كتاب در 579 ق ( - 1183 م ) با اضافات و ملحقات معتنابهى به وسيلهء عماد الدين كاتب اصفهانى به عربى ترجمه شد ، و اين ترجمه در 623 ق ( - 1226 م ) به وسيلهء فتح بن على بن محمد بندارى به صورتى منتخب و ساده تحرير شد .
هوتسما در مقدمهء درخشانى كه ضميمهء چاپش از كتاب شخص اخير الذكر كرده ، رابطهء ميان اين كتابها را بطور كامل مورد بحث قرار داده و خاطر نشان ساخته است كه از كتاب بندارى دو تحرير وجود دارد ، يكى تحرير مشروح موجود در اكسفورد و ديگرى تحرير مختصر معرفى شده در فهرست كتابخانهء ملى پاريس . ما بخاطر ترجمهء عربى منظومى نيز كه بندارى از شاهنامهء فردوسى به عمل آورده است به دو مديونيم .
نسخهء خطى نفيسى از اين كتاب در كتابخانهء دانشگاه كمبريج موجود است ( ن ك به شماره 46 مجموعه بوركهارت
Burckhardt
) استاد نلد كه در ص 77 حماسه سرايى در ايران امكان اهميت اين كتاب در كمك به فراهم كردن نسخهء صحيحترى از شاهنامه را خاطر نشان مىسازد .
عطا ملك جوينى
در ميان تواريخ سلسلههاى خاص ، كه در اين عصر تأليف شده ، بايد براى اثر فارسى تاريخ جهانگشاى عطا ملك جوينى مقام خاصى قايل شد . اين كتاب در فصل پيش بارها مورد استفاده قرار گرفته است . اعتبار اين كتاب به قدر كافى خاطر نشان گشته و احوال مؤلف آن قبلا به شايستگى تشريح شده است . علىرغم نسخههاى نفيسى كه از اين كتاب مخصوصاً در كتابخانهء ملى پاريس « * * » وجود دارد ، عدم انتشار آن تاكنون چيزى كم از افتضاح نيست و جبران آن يكى از آرزوهاى بزرگ من بوده است . اين كتاب شامل سه مجلد يا بخش است كه نخستين آنها در نسب و تاريخ
هامش
( * ) - ورق126 aنسخهء خطى كمبريج به شمارهءAdd . 2 , 922( * * ) - دربارهء محتويات اين كتاب و مواد مورد استفاده براى چاپ آن نگاه كنيد به مقالهء اينجانب در مجلهء انجمن آسيايى ، ژانويهء 1904