بيم دربارهء حوادث و امور سخن گويد . اگر گاه احساس مىشود كه او در اثر خود هنگام انتقاد راه حزم و احتياط مىپويد ، اين از آنروست كه مىترسد نسبت به كسى كه هستيش را مديون اوست به ناسپاسى متهم شود ، يا شايد هنوز هم ملزم به رعايت نيك نامى برخى از دوستان خود بوده است ، بااين حال به نظر نمىرسد كه احساسات و عقايد واقعى خود را پنهان كرده باشد . در همهء اين موارد ، اعتدالى كه رعايت مىكند ، گواه صداقت اوست .
نسوى به شرح و گزارش ديدهها و شنيدههايش اكتفا نمىكند ، بلكه به ارزيابى حوادث مىپردازد و علل آنها را مىجويد . در كتاب او اطلاعات جالب و شگفت انگيزى راجع به آن اعصار دور دست مىتوان يافت . به نظر مىرسد كه او ضمن تحسين كامل ابن اثير عدم طراوت بيش از حد بيان او را دريافته و كوشيده است تا به نوبهء خود نشان دهد كه مىتوان براى ذكر حوادث بيانى گيرا به كار برد كه روح كنجكاو را خشنود سازد و خرد را درخور باشد .
نسوى زبان عربى را با استادى بسيار به كار گرفته ، با اينهمه در شيوهء بيانش تأثير زبان فارسى احساس مىشود . . . » افزودن مطلبى ديگر بر چنين تحسين شايستهيى از اين مرد و اثر او ، در اينجا غير لازم به نظر مىرسد .
ابن خلكان
اينك به زندگينامه نگاران مىپردازيم كه در ميانشان ابن خلكان مقامى شامخ دارد و اين نه تنها در ميان معاصران اوست ، بلكه در ميان همه نويسندگان مسلمان .
اثر مشهور وى وفيات الاعيان كه در 654 ق ( - 1256 م ) در قاهره آغاز شد و در 22 جمادى الثانى 673 ق ( - 4 ژانويه 1274 م ) پايان يافت ، از نخستين كتابهاى مرجع است كه مىتواند خاورشناسان جوان را به شوق آورد . متن اين كتاب در ( 1835 - 43 م ) به وسيلهء ووستنفلد چاپ سنگى شد و تاكنون دستكم دوبار ديگر در مصر چاپ شده است ، همچنين خوانندگان انگليسى زبان مىتوانند ترجمهء بارون ماك گوكين دوسلان
Baron Mac Gockin de slane
را به دست آورند ( 4 ج ، لندن ، 1843 - 71 م )