اسكندر نامه
اسكندر نامه ، پنجمين منظومهء خمسه در بحر رزمى متقارب سروده شده كه براى اشعار حماسى مناسب است : -
[ ب - - ] ب - - [ ب - - ] ب - ]
[ فعولن ] فعولن [ فعولن ] فعول ]
و به دو بخش مجزا تقسيم شده كه اولى اقبال نامه نام دارد و حال آنكه دومى بدرستى خردنامه ناميده شده است . « * » قسمت اول شامل صفحات 396 - 530 است و دومى صفحات 532 - 601 چاپ تهران را اشغال كرده كه روى هم به چيزى كمتر از 000 ، 10 بيت نمىرسد و دو سومش مربوط به قسمت اول و يك سوم از آن قسمت دوم است . از آنجا كه ترجمهء منثورى از اقبال نامه از سرهنگ ويلبر فورث كلارك
Wilberforce Clarke
به زبان انگليسى وجود دارد ، و نيز بدان جهت كه دكتر ا . واليس بج
E Wallis Bedge
دربارهء افسانهء اسكندر به صور بيشمارى كه در ادبيات مختلف شرق وجود دارد شرح بسيار كاملى داده است ، فكر مىكنم بيش از اين ادامهء بحث دربارهء خمسهء داستانى نظامى لزومى ندارد .
ظهير الدين فاريابى
ظهير فاريابى ( كه نام كاملش ظهير الدين طاهر بن محمد « * * » ) است و اينك مورد مطالعهء ما قرار مىگيرد ، از سه شاعر مورد بحث قبلى بسى كم آوازهتر و كم خوانندهتر است و اين شهرتى را كه دارد بيشتر مديون اين شعر معروف است ( كه من سرايندهاش را نمىشناسم ) : -
ديوان ظهير فاريابى * در كعبه بدزد اگر بيابى
هامش
( * ) دربارهء عناوين اين دو قسمت اختلاف زيادى وجود دارد كه در آنباره مىتوان نگاه كرد به باخر ، همانجا ، ص 50 - 52 . در ايران غالبا به ترتيب شرفنامه و اقبال نامه ناميده مىشود ، حال آنكه در هند با پسوند « برى » و « بحرى » مشخص مىگردد . يك مترجم انگليسى ظاهرا دچار اشتباه بزرگى شده و پسوند اولى را با واژهء هندوستانى براBaraيكى دانسته و بنابرآن عنوان اين قسمت را اسكندرنامهء كبير ترجمه كرده است .
( * * ) نگاه كنيد هم به تاريخ گزيده و هم به دولتشاه .