ساخته شده و اصل تركيب قلعه مربع است و هر سمت از آن مربعها يكصد ذرعاند . و غور اين سه بندر نيز به مثابه غور بندر ريگ است كه هنگام جزر آب آن غور به كلى كشيده مىشود و كشتى و بغلهها در گل مىمانند . و اگر از « 1 » امناى دولت خداداد قوىبنياد احكام مطاعه در استحكام اين بندر شرف صدور يابد بسيار خوب و بىنهايت مرغوب است . زيرا كه سرحد فارس و عربستان و بختيارى واقع شده ، و عبور اعراب و الوار بيشتر از آنجاست و راه فرار خائنين دولت نيز در آنجا واقع است . و از خارج دولت اگر بخواهند تفنگ يا باروتى بياورند كه كسى از امناى دولت مطلع نشوند مىتوان آورد و مستحكم داشتن اين بندر بدين جهات لازم و بلاواجب است . و اين جاننثار هنگام توقف در آنجا سه توپ آهنى ديدم كه [ از ] جزيره خاك آورده بودند كه به جهت ميرزا قوام الدين ببرند .
الحمد للّه و منت خداى را كه اقبال پادشاه اسلامپناه نگذاشت .
الحاصل يكى از آن توپها كه دوازده پوند مىبود در خارج قلعه در مكانى كه مسمى به قهوهخانه و حوالى دريا واقع است افتاده بود ، و نقطه عقبى اين توپ بريده بود و دو توپ ديگر كه يكى دوازده پوند و ديگرى شش پوند بود از در خارج قلعه سر راه بهبهان افتاده بودند . و يكى از اين دو توپ آتشخانهاش گشاد و خراب بود . و حركت دادن اين توپها به سبب آنكه آهنى و گران و ثقيل مىبودند به جهت آنها مشكل بود و سررشته حركت دادن هم نداشتند ، نبردند .
و مقارن اين حال استماع شد كه يك نفر انگليس كه « اوبرد » نام داشت از جزيره خارك آمده و به بهبهان رفته و مجددا معاودت به
هامش
( 1 ) . كلمهء « از » در نسخهء مجلس وجود ندارد .