را زياد ، جلد را سرد و زرد نموده مستى مىآورد . « 1 »
و اگر به مقدار سمّى استعمال شود اولا تحريك آورده لرزش و تشنّج در اعضا بههم رسيده بعد سستى و فلج كلّى آورده تنفس را بطىء نموده بالاخره چراغ حيات را خاموش مىنمايد .
تسمّم تدريجى و مزمن آن عادت و مداومت به دود تنباكو و كشيدن انفيه و خوردن و جويدن جرم آن به ترتيب اعراض و علايم ذيل را احداث مىنمايد .
اولا دهان و مجراى نفس را مانند دودكش بخارى دودهپوش و قيراندود كرده ورم غشاى مخاط و ضعف ذايقه و سامعه و عسرت بلع و سوء هضم و يبوست مزاج و تپش قلب و بىنظمى قرعات آن را احداث كرده و مرض « آنژين دوپواترين » قلبى و دوار و فلج شقّى و نقصان حافظه و نسيان و بطلان قوّهء باه و ضعف باصره و قلّت خون و جريان اشك و ورم معده و گاهى سكته عارض مىشود .
* * * از آنجائى كه توتون تقريبا 385 سال متجاوز است كه از دنياى جديد به دنياى قديم آمده در مملكت وجود انسانى مسلّط شده به واسطهء خدمات مجدانهء خود سمت قدمت پيدا كرده و از اين طرف هم نسبت به حال ترياكيها سازگار گشته و از ديرباز تاكنون هم كه « لقمة الفقرا » را اسباب كار و « ورق الخيال » را سيگار سازد و « مونس الهموم » را دمساز « 2 » بوده . و در هر مملكت صاحب انحصار و امتياز است كه كرورها فايده به دول مىرساند .
و در مملكت محروسهء ايران از طرف بندگان ناصر الدين شاه شهيد انار الله برهانه امتياز « رژى » خريد و فروش داخله و خارجهء كليّهء تنباكو و توتون حاصله و وارده را در 1307 به عهدهء تجّاران انگليسى واگذارد و در 1308 ادارهء مفصل اين كار داير و مأمورين به ولايات گسيل و لازمهء تدابير مجرى بود كه امناى دولت بنا به ملاحظهاى در سال 1309 از عهدهء خسارت « قونپانى » برآمده موقوف گردانيد .
هامش
( 1 ) . بعضى اشخاص كه چند دقيقه هم قبل از غروب شرعى و پيش از حلول وقت افطار مسارعت به استعمال دخانيات مىكنند تقريبا به خاطر همين قسم مستى است كه مىخواهند سرمستانه اجر جزيل صوم و امساك را دريابند .
( 2 ) . اين چند الفاظ بىمعنى از جملهء القابى هستند كه حضرات دراويش به بنگ و چرس و حشيش دادهاند .