ولى در غليان و چپق و ساير وسايل تدخينيّه اولا درست نمىسوزد . ثانيا مقدارى از آن در آب قليان محلول مىشود و در طىّ مسافت ما بين سر قليان و نى و چپق و سرسيگار و غيره به واسطهء دود جزء دوده و قير جدار جوف مجزا شده مىماند . « 1 »
در بعضى نقاط آذربايجان و قفقاز يك قسم تنباكوى معروف به « كوراوغلى » هست كه در غليانهاى مخصوص مىكشند بدون اينكه تنباكو را شسته خيس نمايند ، آب غليان را عوض كنند . چرا كه قوتش كمتر است . لهذا مىخواهند اولا خوب بسوزد . ثانيا همينكه آب قليان از حل كردن جوهر تنباكو سير شد ديگر چندان تلف نشده بيشتر اثر كرده « كوراوغلى » باب كيف مىشود . « 2 »
استعمالات سعوطى و عطوسى آن بطور انفيه از منخرين مقدّم و مؤخر است . استعمالات داخلى آن بطور جويدن و خوردن است كه هر طايفه يك وضعى به كار مىبرند .
فايده و خواص آن : اثر تنباكو موافق حال و مزاج اشخاص و به حسب كشيدن در هواى جارى و راكد و زمان سيرى و گرسنگى متفاوت است . كشيدن آن به حدّ اعتدال سبب تحريك شعور و استعداد كار گرديده اعمال هضم را محرّك بوده به واسطهء ازدياد ترشحات بزاقى و عصارات معدوى و بالاخره تحريك معوى و حركت دودى او را زياد كرده موجب لينت مزاج مىشود . « 3 »
به مقدار كم خوردن و استعمال كردن تنباكو در مزاج غيرمعتاد موجب سستى اعصاب و ضعف عضلات و دوار و گاهى قى و تهوّع و اسهال و قولنج « 4 » گرديده ادرار
هامش
( 1 ) . بههمين ملاحظه است كه آب غليان و قير آن و مال چپق و سرسيگار و ساير اسباب اين كار موجب هلاكت مار و ساير حيوانات زهردار و غير آن مىشود .
( 2 ) . همان است كه اگر كسى آب غليان پانزده روزهء كهنه غليانكشها را عوض نمايد اوقات تلخى مىنمايند كه آب غليان من داشت تازهتازه مىخواست برسد . تو چرا عوض كردى .
( 3 ) . بههمين ملاحظه است كه ترياكيها طبعا طالب دخانيات و مجبور به استعمال آن مىباشند كه در مقابل تخدير دماغى افيون تنباكو تحريك آورده و عوض تخفيف ترشحات غشاء مخاطى آب دهان و ساير مجراى غذاى آنها را تر و تازه نموده موجب لينت و اجابت باشد .
به جهت نيل اين مرام مناسب حال بعضى از وافوريهاى لاابالى بهترين اقسامش تنباكوى داغستان است كه در چپقهاى مخصوص مىكشند . اين نكته را هم محض خدمت به عالم منفور وافوريها ذكر نمودم .
( 4 ) . در اغلب اشخاص كه اول بلا اول تنباكو استعمال مىكنند اين حالت دست مىدهد .