مواردى كه حكما تعيين كرده و شرع جايز دانسته و اجازه داده تخطّى و تجاوز نمايد چهگونه آثار بروز نموده و چه قبيل نتايج و خيمه روى كار خواهد آمد و چه قسم تدبير بايد نمود كه شخص مبتلا مستخلص شود .
آثار زيادتى ترياك : ترياك به مقدار زياد اگرچه هنوز از مقدار طبّى چندان تجاوز نشده باشد عوض حلول آثار تخدير و نشاط در اعمال دماغى باعث تحريكات قواى آن گردد . چنانچه بهجاى خواب غرق و غالب ، قلق و اضطراب آورده خوابهاى منقلب و پريشان دست مىدهد و صداعى كه وجع او در پيشانى و گوش بيشتر عارض شده بعد تهوّع و كمى قى و رعشه در تمام بدن نمايان مىشود .
مسموم شدن به سبب ترياك : اگر عمدا و يا سهوا ترياك را به مقدار سمّى خورده باشند موجب تهوّع و قى گشته و رنگ صورت باخته ، بدن به لون كاه شده فى الجمله هذيان و سستى و بىحسّى دست داده ، بعد حالت چرت و نعاس و بالاخره سبات و گاهى تشنج عارض شده جلد سرد و پوشيده از لكههاى سربى رنگ مىشود و نبض بطوء رسانده و بىقاعده گشته ، عدد تنفسات تقليل يافته در دقيقهاى به ده مىرسد و اگر در اين زمان طبيب به سر وقتش نرسد و تدبير در حقش نشود سبات زياد گشته تنفس مانند غلغلهء آب جوش صدا كرده اتّساع حدقه كه قاصد مرگ است ظاهر شده ، آخر الامر تنفس متوقف و بعد حركت قلب ساكت و مسموم در حالت اختناق بدرود عالم گويد و اگر اين حالت از دوازده ساعت تجاوز نمايد عموما منتهى به شفا مىشود .
و در مسمومين با مرفين قى و تهوّع و صداع زيادتر از مسمومين ترياك است .
بعلاوه بعضى اختلاجات در نقاط مختلفه بدن دست مىدهد .
علاج : اولين تدبير ( در كليّهء سمومات ) برگردانيدن آن است از معده به واسطهء تحريك لهات با انگشت و پر مرغ يا با دواى قى « اپيكا و انتيمون » . و اگر از معده گذشته و علامات جذب آن مانند چرت و نعاس و سبات ظاهر شود بايد تدبير ذيل را به جا آورد .
آن اين است كه بيست مثقال سركهء سفيد را در ظرف مناسب جوش آورده بعد چهار مثقال قهوه را داخل نموده آنقدر هم شكر ريخته موافق معمول ساعتى يك فنجان خورانده و دستمالى را هم به آب سرد تر نموده به سرش بيندازند و به
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 359
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٥٩