روس و انگليس در آذربايجان حالى نمائيد كه اگر مأمورين ما اتفاق حاصل نكردند و قرار شد كه از روس و انگليس مأمور بيايد مشار اليهما به مأمورين خودشان اطلاعات لازمه را بدهند .
عشيرت پيران سابقا در تابعيت ايران و ساكن لاهيجان بودند و هريك مراتع و مساكن خود را در لاهيجان كه از املاك خالصه است بين خود خريدوفروش مىكردند . بعد از خاك ايران مهاجرت نموده به خاك عثمانى رفتند و حالا به موجب آن قبالجات عثمانيها لاهيجان را ملك پيران مىدانند . در اين فقره جوابهاى مسكت داده شد . از آن جمله اين است كه لاهيجان از خالصجات دولت است .
مادامى كه عشيرت پيران به دولت ايران خدمت مىكرد و نوكر بود دولت به او رعايت مىنمود و لاهيجان را به او مىداد . آنها همچون خودشان را نوكر مىدانستند و دولت هم آنها را نوكر خود مىدانست و خيال نداشت كه با وصف نوكرى آنها لاهيجان را از آنها بگيرد آنها بين خود مراتعى كه داشتند بيع و شرا مىنمودند و در واقع حق المرتع بود . زيرا دولت لاهيجان را براى مسكن آنها به آنها داد نه به صيغهء ملكيت و حالا كه از خاك ايران رفتهاند ديگر ملك دولت كه مسكن آنها بود ملك آنها كه نمىشود . حالا دولت لاهيجان را به مامش مىدهد كه رعيتند و خدمت مىكنند .
فرارى عشاير ايرانى در خاك عثمانى زياد است كه همه در آنجا مسكن و مرتع دارند . وقتى كه به خاك ايران معاودت نمودند واضح است كه مسكن و مرتع آنها مال خود عثمانى است نه مال اينها و علاوه بر اين جوابهاى ديگر هم هست .
عجالة محض اطلاع جنابعالى اجمالا اشارهاى از اين مسئله كردم و بعد نيز لدى - الاقتضا اطلاعات كامله به شما داده مىشود و بايد خيلى مواظب آن سرحدّ باشيد .
محمدآقاى رئيس عشيرت مامش را كه فعلا لاهيجان مسكن آنهاست خيلى دلگرمى بدهيد و او را اميدوار نمائيد و از او اطلاعات بخواهيد و در اوايل بهار به سمت رواندوز كه متصل به لاهيجان و خاك عثمانى است خفيا مأمور و مفتش بفرستيد و از حال و خيال عشاير عثمانى مطلع بشويد كه براى تابستان كه عشاير عثمانى به اين سمتها براى ييلامشى مىآيند از خيالات فاسدهء آنها به فرصت بتوان جلوگيرى كرد و نگذاريد عشاير عثمانى يك وجب از خاك خودشان در آن حدود پيشتر بيايند و يا عشاير ما يك وجب عقبتر بنشينند .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 324
مساهمون: ايرج افشار
ص٣٢٤